MuhurtaNow

Vidura Neethi - Udyoga Parvam Chapter 37

Vidura Neethi · Traditional devotional text

॥ ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതേ ഉദ്യോഗപർവണി പ്രജാഗരപർവണി വിദുരവാക്യേ സപ്തത്രിംശോഽധ്യായഃ ॥

വിദുര ഉവാച

സപ്തദശേമാന്രാജേംദ്ര മനുഃ സ്വായംഭുവോഽബ്രവീത് । വൈചിത്രവീര്യ പുരുഷാനാകാശം മുഷ്ടിഭിര്ഘ്നതഃ ॥ 1॥

താനേവിംദ്രസ്യ ഹി ധനുരനാമ്യം നമതോഽബ്രവീത് । അഥോ മരീചിനഃ പാദാനനാമ്യാന്നമതസ്തഥാ ॥ 2॥

യശ്ചാശിഷ്യം ശാസതി യശ് ച കുപ്യതേ യശ്ചാതിവേലം ഭജതേ ദ്വിഷംതമ് । സ്ത്രിയശ്ച യോഽരക്ഷതി ഭദ്രമസ്തു തേ യശ്ചായാച്യം യാചതി യശ് ച കത്ഥതേ ॥ 3॥

യശ്ചാഭിജാതഃ പ്രകരോത്യകാര്യം യശ്ചാബലോ ബലിനാ നിത്യവൈരീ । അശ്രദ്ദധാനായ ച യോ ബ്രവീതി യശ്ചാകാമ്യം കാമയതേ നരേംദ്ര ॥ 4॥

വധ്വാ ഹാസം ശ്വശുരോ യശ് ച മന്യതേ വധ്വാ വസന്നുത യോ മാനകാമഃ । പരക്ഷേത്രേ നിർവപതി യശ്ച ബീജം സ്ത്രിയം ച യഃ പരിവദതേഽതിവേലമ് ॥ 5॥

യശ്ചൈവ ലബ്ധ്വാ ന സ്മരാമീത്യുവാച

ദത്ത്വാ ച യഃ കത്ഥതി യാച്യമാനഃ । യശ്ചാസതഃ സാംത്വമുപാസതീഹ ഏതേഽനുയാംത്യനിലം പാശഹസ്താഃ ॥ 6

യസ്മിന്യഥാ വര്തതേ യോ മനുഷ്യസ് തസ്മിംസ്തഥാ വര്തിതവ്യം സ ധര്മഃ । മായാചാരോ മായയാ വര്തിതവ്യഃ സാധ്വാചാരഃ സാധുനാ പ്രത്യുദേയഃ ॥ 7॥

ധൃതരാഷ്ട്ര ഉവാച

ശതായുരുക്തഃ പുരുഷഃ സർവവേദേഷു വൈ യദാ । നാപ്നോത്യഥ ച തത്സർവമായുഃ കേനേഹ ഹേതുനാ ॥ 8॥

വിദുര ഉവാച

അതിവാദോഽതിമാനശ്ച തഥാത്യാഗോ നരാധിപഃ । ക്രോധശ്ചാതിവിവിത്സാ ച മിത്രദ്രോഹശ്ച താനി ഷട് ॥ 9॥

ഏത ഏവാസയസ്തീക്ഷ്ണാഃ കൃംതംത്യായൂംഷി ദേഹിനാമ് । ഏതാനി മാനവാന്ഘ്നംതി ന മൃത്യുര്ഭദ്രമസ്തു തേ ॥ 10॥

വിശ്വസ്തസ്യൈതി യോ ദാരാന്യശ്ചാപി ഗുരു തക്പഗഃ । വൃഷലീ പതിര്ദ്വിജോ യശ്ച പാനപശ്ചൈവ ഭാരത ॥ 11॥

ശരണാഗതഹാ ചൈവ സർവേ ബ്രഹ്മഹണൈഃ സമാഃ । ഏതൈഃ സമേത്യ കര്തവ്യം പ്രായശ്ചിത്തമിതി ശ്രുതിഃ ॥ 12॥

ഗൃഹീ വദാന്യോഽനപവിദ്ധ വാക്യഃ ശേഷാന്ന ഭോകാപ്യവിഹിംസകശ് ച । നാനര്ഥകൃത്ത്യക്തകലിഃ കൃതജ്ഞഃ സത്യോ മൃദുഃ സ്വര്ഗമുപൈതി വിദ്വാന് ॥ 13॥

സുലഭാഃ പുരുഷാ രാജന്സതതം പ്രിയവാദിനഃ । അപ്രിയസ്യ തു പഥ്യസ്യ വക്താ ശ്രോതാ ച ദുര്ലഭഃ ॥ 14॥

യോ ഹി ധര്മം വ്യപാശ്രിത്യ ഹിത്വാ ഭര്തുഃ പ്രിയാപ്രിയേ । അപ്രിയാണ്യാഹ പഥ്യാനി തേന രാജാ സഹായവാന് ॥ 15॥

ത്യജേത്കുലാര്ഥേ പുരുഷം ഗ്രാമസ്യാര്ഥേ കുലം ത്യജേത് । ഗ്രാമം ജനപദസ്യാര്ഥേ ആത്മാര്ഥേ പൃഥിവീം ത്യജേത് ॥ 16॥

ആപദര്ഥം ധനം രക്ഷേദ്ദാരാന്രക്ഷേദ്ധനൈരപി । ആത്മാനം സതതം രക്ഷേദ്ദാരൈരപി ധനൈരപി ॥ 17॥

ഉക്തം മയാ ദ്യൂതകാലേഽപി രാജന് നൈവം യുക്തം വചനം പ്രാതിപീയ । തദൌഷധം പഥ്യമിവാതുരസ്യ ന രോചതേ തവ വൈചിത്ര വീര്യ ॥ 18॥

കാകൈരിമാംശ്ചിത്രബര്ഹാന്മയൂരാന് പരാജൈഷ്ഠാഃ പാംഡവാംധാര്തരാഷ്ട്രൈഃ । ഹിത്വാ സിംഹാന്ക്രോഷ്ടു കാന്ഗൂഹമാനഃ പ്രാപ്തേ കാലേ ശോചിതാ ത്വം നരേംദ്ര ॥ 19॥

യസ്താത ന ക്രുധ്യതി സർവകാലം ഭൃത്യസ്യ ഭക്തസ്യ ഹിതേ രതസ്യ । തസ്മിന്ഭൃത്യാ ഭര്തരി വിശ്വസംതി ന ചൈനമാപത്സു പരിത്യജംതി ॥ 20॥

ന ഭൃത്യാനാം വൃത്തി സംരോധനേന ബാഹ്യം ജനം സംജിഘൃക്ഷേദപൂർവമ് । ത്യജംതി ഹ്യേനമുചിതാവരുദ്ധാഃ സ്നിഗ്ധാ ഹ്യമാത്യാഃ പരിഹീനഭോഗാഃ ॥ 21॥

കൃത്യാനി പൂർവം പരിസംഖ്യായ സർവാണ്യ് ആയവ്യയാവനുരൂപാം ച വൃത്തിമ് । സംഗൃഹ്ണീയാദനുരൂപാന്സഹായാന് സഹായസാധ്യാനി ഹി ദുഷ്കരാണി ॥ 22॥

അഭിപ്രായം യോ വിദിത്വാ തു ഭര്തുഃ സർവാണി കാര്യാണി കരോത്യതംദ്രീഃ । വക്താ ഹിതാനാമനുരക്ത ആര്യഃ ശക്തിജ്ഞ ആത്മേവ ഹി സോഽനുകംപ്യഃ ॥ 23॥

വാക്യം തു യോ നാദ്രിയതേഽനുശിഷ്ടഃ പ്രത്യാഹ യശ്ചാപി നിയുജ്യമാനഃ । പ്രജ്ഞാഭിമാനീ പ്രതികൂലവാദീ ത്യാജ്യഃ സ താദൃക്ത്വരയൈവ ഭൃത്യഃ ॥ 24॥

അസ്തബ്ധമക്ലീബമദീര്ഘസൂത്രം സാനുക്രോശം ശ്ലക്ഷ്ണമഹാര്യമന്യൈഃ । അരോഗ ജാതീയമുദാരവാക്യം ദൂതം വദംത്യഷ്ട ഗുണോപപന്നമ് ॥ 25॥

ന വിശ്വാസാജ്ജാതു പരസ്യ ഗേഹം ഗച്ഛേന്നരശ്ചേതയാനോ വികാലേ । ന ചത്വരേ നിശി തിഷ്ഠേന്നിഗൂഢോ ന രാജന്യാം യോഷിതം പ്രാര്ഥയീത ॥ 26॥

ന നിഹ്നവം സത്ര ഗതസ്യ ഗച്ഛേത് സംസൃഷ്ട മംത്രസ്യ കുസംഗതസ്യ । ന ച ബ്രൂയാന്നാശ്വസാമി ത്വയീതി സ കാരണം വ്യപദേശം തു കുര്യാത് ॥ 27॥

ഘൃണീ രാജാ പുംശ്ചലീ രാജഭൃത്യഃ പുത്രോ ഭ്രാതാ വിധവാ ബാല പുത്രാ । സേനാ ജീവീ ചോദ്ധൃത ഭക്ത ഏവ വ്യവഹാരേ വൈ വര്ജനീയാഃ സ്യുരേതേ ॥ 28॥

ഗുണാ ദശ സ്നാനശീലം ഭജംതേ ബലം രൂപം സ്വരവര്ണപ്രശുദ്ധിഃ । സ്പര്ശശ്ച ഗംധശ്ച വിശുദ്ധതാ ച ശ്രീഃ സൌകുമാര്യം പ്രവരാശ്ച നാര്യഃ ॥ 29॥

ഗുണാശ്ച ഷണ്മിതഭുക്തം ഭജംതേ ആരോഗ്യമായുശ്ച സുഖം ബലം ച । അനാവിലം ചാസ്യ ഭവേദപത്യം ന ചൈനമാദ്യൂന ഇതി ക്ഷിപംതി ॥ 30॥

അകര്മ ശീലം ച മഹാശനം ച ലോകദ്വിഷ്ടം ബഹു മായം നൃശംസമ് । അദേശകാലജ്ഞമനിഷ്ട വേഷമ് ഏതാന്ഗൃഹേ ന പ്രതിവാസയീത ॥ 31॥

കദര്യമാക്രോശകമശ്രുതം ച വരാക സംഭൂതമമാന്യ മാനിനമ് । നിഷ്ഠൂരിണം കൃതവൈരം കൃതഘ്നമ് ഏതാന്ഭൃതാര്തോഽപി ന ജാതു യാചേത് ॥ 32॥

സംക്ലിഷ്ടകര്മാണമതിപ്രവാദം നിത്യാനൃതം ചാദൃഢ ഭക്തികം ച । വികൃഷ്ടരാഗം ബഹുമാനിനം ചാപ്യ് ഏതാന്ന സേവേത നരാധമാന്ഷട് ॥ 33॥

സഹായബംധനാ ഹ്യര്ഥാഃ സഹായാശ്ചാര്ഥബംധനാഃ । അന്യോന്യബംധനാവേതൌ വിനാന്യോന്യം ന സിധ്യതഃ ॥ 34॥

ഉത്പാദ്യ പുത്രാനനൃണാംശ്ച കൃത്വാ വൃത്തിം ച തേഭ്യോഽനുവിധായ കാം ചിത് । സ്ഥാനേ കുമാരീഃ പ്രതിപാദ്യ സർവാ അരണ്യസംസ്ഥോ മുനിവദ്ബുഭൂഷേത് ॥ 35॥

ഹിതം യത്സർവഭൂതാനാമാത്മനശ്ച സുഖാവഹമ് । തത്കുര്യാദീശ്വരോ ഹ്യേതന്മൂലം ധര്മാര്ഥസിദ്ധയേ ॥ 36॥

ബുദ്ധിഃ പ്രഭാവസ്തേജശ്ച സത്ത്വമുത്ഥാനമേവ ച । വ്യവസായശ്ച യസ്യ സ്യാത്തസ്യാവൃത്തി ഭയം കുതഃ ॥ 37॥

പശ്യ ദോഷാന്പാംഡവൈർവിഗ്രഹേ ത്വം യത്ര വ്യഥേരന്നപി ദേവാഃ സ ശക്രാഃ । പുത്രൈർവൈരം നിത്യമുദ്വിഗ്നവാസോ യശഃ പ്രണാശോ ദ്വിഷതാം ച ഹര്ഷഃ ॥ 38॥

ഭീഷ്മസ്യ കോപസ്തവ ചേംദ്ര കല്പ ദ്രോണസ്യ രാജ്ഞശ്ച യുധിഷ്ഠിരസ്യ । ഉത്സാദയേല്ലോകമിമം പ്രവൃദ്ധഃ ശ്വേതോ ഗ്രഹസ്തിര്യഗിവാപതന്ഖേ ॥ 39॥

തവ പുത്രശതം ചൈവ കര്ണഃ പംച ച പാംഡവാഃ । പൃഥിവീമനുശാസേയുരഖിലാം സാഗരാംബരാമ് ॥ 40॥

ധാര്തരാഷ്ട്രാ വനം രാജന്വ്യാഘ്രാഃ പാംഡുസുതാ മതാഃ । മാ വനം ഛിംധി സ വ്യാഘ്രം മാ വ്യാഘ്രാന്നീനശോ വനാത് ॥ 41॥

ന സ്യാദ്വനമൃതേ വ്യാഘ്രാന്വ്യാഘ്രാ ന സ്യുരൃതേ വനമ് । വനം ഹി രക്ഷ്യതേ വ്യാഘ്രൈർവ്യാഘ്രാന്രക്ഷതി കാനനമ് ॥ 42॥

ന തഥേച്ഛംത്യകല്യാണാഃ പരേഷാം വേദിതും ഗുണാന് । യഥൈഷാം ജ്ഞാതുമിച്ഛംതി നൈര്ഗുണ്യം പാപചേതസഃ ॥ 43॥

അര്ഥസിദ്ധിം പരാമിച്ഛംധര്മമേവാദിതശ് ചരേത് । ന ഹി ധര്മാദപൈത്യര്ഥഃ സ്വര്ഗലോകാദിവാമൃതമ് ॥ 44॥

യസ്യാത്മാ വിരതഃ പാപാത്കല്യാണേ ച നിവേശിതഃ । തേന സർവമിദം ബുദ്ധം പ്രകൃതിർവികൃതിര്ശ്ച യാ ॥ 45॥

യോ ധര്മമര്ഥം കാമം ച യഥാകാലം നിഷേവതേ । ധര്മാര്ഥകാമസംയോഗം യോഽമുത്രേഹ ച വിംദതി ॥ 46॥

സന്നിയച്ഛതി യോ വേഗമുത്ഥിതം ക്രോധഹര്ഷയോഃ । സ ശ്രിയോ ഭാജനം രാജന്യശ്ചാപത്സു ന മുഹ്യതി ॥ 47॥

ബലം പംച വിധം നിത്യം പുരുഷാണാം നിബോധ മേ । യത്തു ബാഹുബലം നാമ കനിഷ്ഠം ബലമുച്യതേ ॥ 48॥

അമാത്യലാഭോ ഭദ്രം തേ ദ്വിതീയം ബലമുച്യതേ । ധനലാഭസ്തൃതീയം തു ബലമാഹുര്ജിഗീഷവഃ ॥ 49॥

യത്ത്വസ്യ സഹജം രാജന്പിതൃപൈതാമഹം ബലമ് । അഭിജാത ബലം നാമ തച്ചതുര്ഥം ബലം സ്മൃതമ് ॥ 50॥

യേന ത്വേതാനി സർവാണി സംഗൃഹീതാനി ഭാരത । യദ്ബലാനാം ബലം ശ്രേഷ്ഠം തത്പ്രജ്ഞാ ബലമുച്യതേ ॥ 51॥

മഹതേ യോഽപകാരായ നരസ്യ പ്രഭവേന്നരഃ । തേന വൈരം സമാസജ്യ ദൂരസ്ഥോഽസ്മീതി നാശ്വസേത് ॥ 52॥

സ്ത്രീഷു രാജസു സര്പേഷു സ്വാധ്യായേ ശത്രുസേവിഷു । ഭോഗേ ചായുഷി വിശ്വാസം കഃ പ്രാജ്ഞഃ കര്തുമര്ഹതി ॥ 53॥

പ്രജ്ഞാ ശരേണാഭിഹതസ്യ ജംതോശ് ചികിത്സകാഃ സംതി ന ചൌഷധാനി । ന ഹോമമംത്രാ ന ച മംഗലാനി നാഥർവണാ നാപ്യഗദാഃ സുസിദ്ധാഃ ॥ 54॥

സര്പശ്ചാഗ്നിശ്ച സിംഹശ്ച കുലപുത്രശ്ച ഭാരത । നാവജ്ഞേയാ മനുഷ്യേണ സർവേ തേ ഹ്യതിതേജസഃ ॥ 55॥

അഗ്നിസ്തേജോ മഹല്ലോകേ ഗൂഢസ്തിഷ്ഠതി ദാരുഷു । ന ചോപയുംക്തേ തദ്ദാരു യാവന്നോ ദീപ്യതേ പരൈഃ ॥ 56॥

സ ഏവ ഖലു ദാരുഭ്യോ യദാ നിര്മഥ്യ ദീപ്യതേ । തദാ തച്ച വനം ചാന്യന്നിര്ദഹത്യാശു തേജസാ ॥ 57॥

ഏവമേവ കുലേ ജാതാഃ പാവകോപമ തേജസഃ । ക്ഷമാവംതോ നിരാകാരാഃ കാഷ്ഠേഽഗ്നിരിവ ശേരതേ ॥ 58॥

ലതാ ധര്മാ ത്വം സപുത്രഃ ശാലാഃ പാംഡുസുതാ മതാഃ । ന ലതാ വര്ധതേ ജാതു മഹാദ്രുമമനാശ്രിതാ ॥ 59॥

വനം രാജംസ്ത്വം സപുത്രോഽംബികേയ സിംഹാന്വനേ പാംഡവാംസ്താത വിദ്ധി । സിംഹൈർവിഹീനം ഹി വനം വിനശ്യേത് സിംഹാ വിനശ്യേയുരൃതേ വനേന ॥ 60॥

॥ ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതേ ഉദ്യോഗപർവണി പ്രജാഗരപർവണി വിദുരവാക്യേ സപ്തത്രിംശോഽധ്യായഃ ॥ 37॥

About Vidura Neethi - Udyoga Parvam Chapter 37

This is chapter 37 of the Udyoga Parva of the Mahabharata, the third chapter of Vidura Niti, Vidura's counsel to the sleepless King Dhritarashtra. It opens with the seventeen kinds of foolish people named by Svayambhuva Manu, who "strike the sky with their fists", such as one who instructs those who will not learn, or one who grows angry without cause. It goes on to the six things that shorten a man's life, excessive pride, excessive talk, lack of generosity, anger, selfishness and betrayal of friends, and the well-known verse that people who speak pleasing words are easy to find, but one who speaks or hears what is unpleasant yet good is rare.

Source: Mahabharata, Udyoga Parva, Prajagara Parva, chapter 37

When to chant: In reading and study of the Mahabharata, and in talks on ethics and good conduct.

Did you know?

  • Vidura Niti, chapters 33 to 40 of the Udyoga Parva, is one of the great books of practical wisdom in Sanskrit.
  • Vidura urges Dhritarashtra again and again to give the Pandavas their share and avoid war.

Frequently asked questions

Who speaks in Vidura Niti?

Vidura, counselling King Dhritarashtra at night.

What are the six things that shorten life, according to Vidura?

Excessive pride, excessive talk, lack of generosity, anger, selfishness and betraying friends.

Who is rare, according to Vidura?

One who speaks or hears unpleasant but beneficial truth.

Offered for worship and study, not as prediction. Non-commercial.