చాణక్య నీతి - దశమోఽధ్యాయః
Chanakya Neethi · సాంప్రదాయ భక్తి గ్రంథం
धनहीनो न हीनश्च धनिकः स सुनिश्चयः । विद्यारत्नेन हीनो यः स हीनः सर्ववस्तुषु ॥ 01 ॥
दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं पिबेज्जलम् । शास्त्रपूतं वदेद्वाक्यः मनःपूतं समाचरेत् ॥ 02 ॥
सुखार्थी चेत्त्यजेद्विद्यां विद्यार्थी चेत्त्यजेत्सुखम् । सुखार्थिनः कुतो विद्या सुखं विद्यार्थिनः कुतः ॥ 03 ॥
कवयः किं न पश्यंति किं न भक्षंति वायसाः । मद्यपाः किं न जल्पंति किं न कुर्वंति योषितः ॥ 04 ॥
रंकं करोति राजानं राजानं रंकमेव च । धनिनं निर्धनं चैव निर्धनं धनिनं विधिः ॥ 05 ॥
लुब्धानां याचकः शत्रुर्मूर्खानां बोधको रिपुः । जारस्त्रीणां पतिः शत्रुश्चौराणां चंद्रमा रिपुः ॥ 06 ॥
येषां न विद्या न तपो न दानं ज्ञानं न शीलां न गुणो न धर्मः । ते मर्त्यलोके भुवि भारभूता मनुष्यरूपेण मृगाश्चरंति ॥ 07 ॥
अंतःसारविहीनानामुपदेशो न जायते । मलयाचलसंसर्गान्न वेणुश्चंदनायते ॥ 08 ॥
यस्य नास्ति स्वयं प्रज्ञा शास्त्रं तस्य करोति किम् । लोचनाभ्यां विहीनस्य दर्पणः किं करिष्यति ॥ 09 ॥
दुर्जनं सज्जनं कर्तुमुपायो नहि भूतले । अपानं शातधा धौतं न श्रेष्ठमिंद्रियं भवेत् ॥ 10 ॥
आप्तद्वेषाद्भवेन्मृत्युः परद्वेषाद्धनक्षयः । राजद्वेषाद्भवेन्नाशो ब्रह्मद्वेषात्कुलक्षयः ॥ 11 ॥
वरं वनं व्याघ्रगजेंद्रसेवितं द्रुमालयं पत्रफलांबुसेवनम् । तृणेषु शय्या शतजीर्णवल्कलं न बंधुमध्ये धनहीनजीवनम् ॥ 12 ॥
विप्रो वृक्षस्तस्य मूलं च संध्या वेदः शाखा धर्मकर्माणि पत्रम् । तस्मान्मूलं यत्नतो रक्षणीयं छिन्ने मूले नैव शाखा न पत्रम् ॥ 13 ॥
माता च कमला देवी पिता देवो जनार्दनः । बांधवा विष्णुभक्ताश्च स्वदेशो भुवनत्रयम् ॥ 14 ॥
एकवृक्षसमारूढा नानावर्णा विहंगमाः । प्रभाते दिक्षु दशसु यांति का तत्र वेदना ॥ 15 ॥
बुद्धिर्यस्य बलं तस्य निर्बुद्धेश्च कुतो बलम् । वने सिंहो यदोन्मत्तः मशकेन निपातितः ॥ 16 ॥
का चिंता मम जीवने यदि हरिर्विश्वंभरो गीयते नो चेदर्भकजीवनाय जननीस्तन्यं कथं निर्ममे । इत्यालोच्य मुहुर्मुहुर्यदुपते लक्ष्मीपते केवलं त्वत्पादांबुजसेवनेन सततं कालो मया नीयते ॥ 17 ॥
गीर्वाणवाणीषु विशिष्टबुद्धि- स्तथापि भाषांतरलोलुपोऽहम् । यथा सुधायाममरेषु सत्यां स्वर्गांगनानामधरासवे रुचिः ॥ 18 ॥
अन्नाद्दशगुणं पिष्टं पिष्टाद्दशगुणं पयः । पयसोऽष्टगुणं मांसां मांसाद्दशगुणं घृतम् ॥ 19 ॥
शोकेन रोगा वर्धंते पयसा वर्धते तनुः । घृतेन वर्धते वीर्यं मांसान्मांसं प्रवर्धते ॥ 20 ॥
చాణక్య నీతి - దశమోఽధ్యాయః గురించి
This is the tenth chapter of the Chanakya Niti, maxims traditionally attributed to Chanakya (Kautilya). It opens: one who lacks wealth is not truly poor, but one who lacks the jewel of learning is poor in everything. Its second verse is a well-known rule of careful living: set down your foot where your eyes have checked the way, drink water filtered through cloth, speak words purified by the scriptures, and do what your mind has judged pure. It goes on to say that one who seeks comfort should give up learning, and one who seeks learning should give up comfort.
రచయిత: Traditionally attributed to Chanakya (Kautilya)
ఎప్పుడు పఠించాలి: In reading and study of practical wisdom (niti), and in talks on conduct.
మీకు తెలుసా?
- Verse 2, "Drishtiputam nyaset padam", is often quoted as a guide to mindful living.
- Some verses of the Chanakya Niti reflect the attitudes of their age and are read today with that in mind.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
Who is truly poor, according to verse 1?
One who lacks the jewel of learning.
How should one speak, according to verse 2?
With words purified by the scriptures.
What must a seeker of learning give up?
Comfort.
ఆరాధన, అధ్యయనం కోసం అందించబడింది, జోస్యంగా కాదు. వాణిజ్యేతరం.
మరిన్ని భక్తి గ్రంథాలు