MuhurtaNow

శ్రీ రామ చరిత మానస - అరణ్యకాండ

Vishnu · సాంప్రదాయ భక్తి గ్రంథం

shree ganeshaaya namah shree jaanakeevallabho vijayate shree raamacharitamaanasa triteeya sopaana (aranyakaanda)

moolam dharmatarorvivekajaladheh poornendumaanandadam vairaagyaambujabhaaskaram hyaghaghanadhvaantaapaham taapaham। mohaambhodharapoogapaatanavidhau svahsambhavam shankaram vande brahmakulam kalankashamanam shreeraamabhoopapriyam ॥ 1 ॥

saandraanandapayodasaubhagatanum peetaambaram sundaram paanau baanasharaasanam katilasattooneerabhaaram varam raajeevaayatalochanam dhritajataajootena samshobhitam seetaalakshmanasamyutam pathigatam raamaabhiraamam bhaje ॥ 2 ॥

so. umaa raama guna goodha pandita muni paavahim birati। paavahim moha bimoodha je hari bimukha na dharma rati ॥ pura nara bharata preeti maim gaai। mati anuroopa anoopa suhaai ॥ aba prabhu charita sunahu ati paavana। karata je bana sura nara muni bhaavana ॥ eka baara chuni kusuma suhaae। nija kara bhooshana raama banaae ॥ seetahi pahiraae prabhu saadara। baithe phatika silaa para sundara ॥ surapati suta dhari baayasa beshaa। satha chaahata raghupati bala dekhaa ॥ jimi pipeelikaa saagara thaahaa। mahaa mandamati paavana chaahaa ॥ seetaa charana chauncha hati bhaagaa। moodha mandamati kaarana kaagaa ॥ chalaa rudhira raghunaayaka jaanaa। seenka dhanusha saayaka sandhaanaa ॥

do. ati kripaala raghunaayaka sadaa deena para neha। taa sana aai keenha chhalu moorakha avaguna geha ॥ 1 ॥

prerita mantra brahmasara dhaavaa। chalaa bhaaji baayasa bhaya paavaa ॥ dhari nija rupa gayu pitu paaheem। raama bimukha raakhaa tehi naaheem ॥ bhaa niraasa upajee mana traasaa। jathaa chakra bhaya rishi durbaasaa ॥ brahmadhaama sivapura saba lokaa। phiraa shramita byaakula bhaya sokaa ॥ kaahoom baithana kahaa na ohee। raakhi ko saki raama kara drohee ॥ maatu mrityu pitu samana samaanaa। sudhaa hoi bisha sunu harijaanaa ॥ mitra kari sata ripu kai karanee। taa kaham bibudhanadee baitaranee ॥ saba jagu taahi analahu te taataa। jo raghubeera bimukha sunu bhraataa ॥ naarada dekhaa bikala jayantaa। laagi dayaa komala chita santaa ॥ pathavaa turata raama pahim taahee। kahesi pukaari pranata hita paahee ॥ aatura sabhaya gahesi pada jaai। traahi traahi dayaala raghuraai ॥ atulita bala atulita prabhutaai। maim matimanda jaani nahim paai ॥ nija krita karma janita phala paayum। aba prabhu paahi sarana taki aayum ॥ suni kripaala ati aarata baanee। ekanayana kari tajaa bhavaanee ॥

so. keenha moha basa droha jadyapi tehi kara badha uchita। prabhu chhaadaeu kari chhoha ko kripaala raghubeera sama ॥ 2 ॥

raghupati chitrakoota basi naanaa। charita kie shruti sudhaa samaanaa ॥ bahuri raama asa mana anumaanaa। hoihi bheera sabahim mohi jaanaa ॥ sakala muninha sana bidaa karaai। seetaa sahita chale dvau bhaai ॥ atri ke aashrama jaba prabhu gayoo। sunata mahaamuni harashita bhayoo ॥ pulakita gaata atri uthi dhaae। dekhi raamu aatura chali aae ॥ karata dandavata muni ura laae। prema baari dvau jana anhavaae ॥ dekhi raama chhabi nayana judaane। saadara nija aashrama taba aane ॥ kari poojaa kahi bachana suhaae। die moola phala prabhu mana bhaae ॥

so. prabhu aasana aaseena bhari lochana sobhaa nirakhi। munibara parama prabeena jori paani astuti karata ॥ 3 ॥

chham. namaami bhakta vatsalam। kripaalu sheela komalam ॥ bhajaami te padaambujam। akaaminaam svadhaamadam ॥ nikaama shyaama sundaram। bhavaambunaatha mandaram ॥ praphulla kanja lochanam। madaadi dosha mochanam ॥ pralamba baahu vikramam। prabho'prameya vaibhavam ॥ nishanga chaapa saayakam। dharam triloka naayakam ॥ dinesha vamsha mandanam। mahesha chaapa khandanam ॥ muneendra santa ranjanam। suraari vrinda bhanjanam ॥ manoja vairi vanditam। ajaadi deva sevitam ॥ vishuddha bodha vigraham। samasta dooshanaapaham ॥ namaami indiraa patim। sukhaakaram sataam gatim ॥ bhaje sashakti saanujam। shachee patim priyaanujam ॥ tvadanghri moola ye naraah। bhajanti heena matsaraa ॥ patanti no bhavaarnave। vitarka veechi sankule ॥ vivikta vaasinah sadaa। bhajanti muktaye mudaa ॥ nirasya indriyaadikam। prayaanti te gatim svakam ॥ tamekamabhdutam prabhum। nireehameeshvaram vibhum ॥ jagadgurum cha shaashvatam। tureeyameva kevalam ॥ bhajaami bhaava vallabham। kuyoginaam sudurlabham ॥ svabhakta kalpa paadapam। samam susevyamanvaham ॥ anoopa roopa bhoopatim। nato'hamurvijaa patim ॥ praseeda me namaami te। padaabja bhakti dehi me ॥ pathanti ye stavam idam। naraadarena te padam ॥ vrajanti naatra samshayam। tvadeeya bhakti samyutaa ॥

do. binatee kari muni naai siru kaha kara jori bahori। charana saroruha naatha jani kabahum tajai mati mori ॥ 4 ॥

shree ganeshaaya namah shree jaanakeevallabho vijayate shree raamacharitamaanasa ---------- triteeya sopaana (aranyakaanda) shloka moolam dharmatarorvivekajaladheh poornendumaanandadam vairaagyaambujabhaaskaram hyaghaghanadhvaantaapaham taapaham। mohaambhodharapoogapaatanavidhau svahsambhavam shankaram vande brahmakulam kalankashamanam shreeraamabhoopapriyam ॥ 1 ॥

saandraanandapayodasaubhagatanum peetaambaram sundaram paanau baanasharaasanam katilasattooneerabhaaram varam raajeevaayatalochanam dhritajataajootena samshobhitam seetaalakshmanasamyutam pathigatam raamaabhiraamam bhaje ॥ 2 ॥

so. umaa raama guna goodha pandita muni paavahim birati। paavahim moha bimoodha je hari bimukha na dharma rati ॥ pura nara bharata preeti maim gaai। mati anuroopa anoopa suhaai ॥ aba prabhu charita sunahu ati paavana। karata je bana sura nara muni bhaavana ॥ eka baara chuni kusuma suhaae। nija kara bhooshana raama banaae ॥ seetahi pahiraae prabhu saadara। baithe phatika silaa para sundara ॥ surapati suta dhari baayasa beshaa। satha chaahata raghupati bala dekhaa ॥ jimi pipeelikaa saagara thaahaa। mahaa mandamati paavana chaahaa ॥ seetaa charana chauncha hati bhaagaa। moodha mandamati kaarana kaagaa ॥ chalaa rudhira raghunaayaka jaanaa। seenka dhanusha saayaka sandhaanaa ॥

do. ati kripaala raghunaayaka sadaa deena para neha। taa sana aai keenha chhalu moorakha avaguna geha ॥ 1 ॥

prerita mantra brahmasara dhaavaa। chalaa bhaaji baayasa bhaya paavaa ॥ dhari nija rupa gayu pitu paaheem। raama bimukha raakhaa tehi naaheem ॥ bhaa niraasa upajee mana traasaa। jathaa chakra bhaya rishi durbaasaa ॥ brahmadhaama sivapura saba lokaa। phiraa shramita byaakula bhaya sokaa ॥ kaahoom baithana kahaa na ohee। raakhi ko saki raama kara drohee ॥ maatu mrityu pitu samana samaanaa। sudhaa hoi bisha sunu harijaanaa ॥ mitra kari sata ripu kai karanee। taa kaham bibudhanadee baitaranee ॥ saba jagu taahi analahu te taataa। jo raghubeera bimukha sunu bhraataa ॥ naarada dekhaa bikala jayantaa। laagi dayaa komala chita santaa ॥ pathavaa turata raama pahim taahee। kahesi pukaari pranata hita paahee ॥ aatura sabhaya gahesi pada jaai। traahi traahi dayaala raghuraai ॥ atulita bala atulita prabhutaai। maim matimanda jaani nahim paai ॥ nija krita karma janita phala paayum। aba prabhu paahi sarana taki aayum ॥ suni kripaala ati aarata baanee। ekanayana kari tajaa bhavaanee ॥

so. keenha moha basa droha jadyapi tehi kara badha uchita। prabhu chhaadaeu kari chhoha ko kripaala raghubeera sama ॥ 2 ॥

raghupati chitrakoota basi naanaa। charita kie shruti sudhaa samaanaa ॥ bahuri raama asa mana anumaanaa। hoihi bheera sabahim mohi jaanaa ॥ sakala muninha sana bidaa karaai। seetaa sahita chale dvau bhaai ॥ atri ke aashrama jaba prabhu gayoo। sunata mahaamuni harashita bhayoo ॥ pulakita gaata atri uthi dhaae। dekhi raamu aatura chali aae ॥ karata dandavata muni ura laae। prema baari dvau jana anhavaae ॥ dekhi raama chhabi nayana judaane। saadara nija aashrama taba aane ॥ kari poojaa kahi bachana suhaae। die moola phala prabhu mana bhaae ॥

so. prabhu aasana aaseena bhari lochana sobhaa nirakhi। munibara parama prabeena jori paani astuti karata ॥ 3 ॥

chham. namaami bhakta vatsalam। kripaalu sheela komalam ॥ bhajaami te padaambujam। akaaminaam svadhaamadam ॥ nikaama shyaama sundaram। bhavaambunaatha mandaram ॥ praphulla kanja lochanam। madaadi dosha mochanam ॥ pralamba baahu vikramam। prabho'prameya vaibhavam ॥ nishanga chaapa saayakam। dharam triloka naayakam ॥ dinesha vamsha mandanam। mahesha chaapa khandanam ॥ muneendra santa ranjanam। suraari vrinda bhanjanam ॥ manoja vairi vanditam। ajaadi deva sevitam ॥ vishuddha bodha vigraham। samasta dooshanaapaham ॥ namaami indiraa patim। sukhaakaram sataam gatim ॥ bhaje sashakti saanujam। shachee patim priyaanujam ॥ tvadanghri moola ye naraah। bhajanti heena matsaraa ॥ patanti no bhavaarnave। vitarka veechi sankule ॥ vivikta vaasinah sadaa। bhajanti muktaye mudaa ॥ nirasya indriyaadikam। prayaanti te gatim svakam ॥ tamekamabhdutam prabhum। nireehameeshvaram vibhum ॥ jagadgurum cha shaashvatam। tureeyameva kevalam ॥ bhajaami bhaava vallabham। kuyoginaam sudurlabham ॥ svabhakta kalpa paadapam। samam susevyamanvaham ॥ anoopa roopa bhoopatim। nato'hamurvijaa patim ॥ praseeda me namaami te। padaabja bhakti dehi me ॥ pathanti ye stavam idam। naraadarena te padam ॥ vrajanti naatra samshayam। tvadeeya bhakti samyutaa ॥

do. binatee kari muni naai siru kaha kara jori bahori। charana saroruha naatha jani kabahum tajai mati mori ॥ 4 ॥

anusuiyaa ke pada gahi seetaa। milee bahori suseela bineetaa ॥ rishipatinee mana sukha adhikaai। aasisha dei nikata baithaai ॥ dibya basana bhooshana pahiraae। je nita nootana amala suhaae ॥ kaha rishibadhoo sarasa mridu baanee। naaridharma kachhu byaaja bakhaanee ॥ maatu pitaa bhraataa hitakaaree। mitaprada saba sunu raajakumaaree ॥ amita daani bhartaa bayadehee। adhama so naari jo seva na tehee ॥ dheeraja dharma mitra aru naaree। aapada kaala parikhiahim chaaree ॥ briddha rogabasa jada dhanaheenaa। adham badhira krodhee ati deenaa ॥ aisehu pati kara kiem apamaanaa। naari paava jamapura dukha naanaa ॥ eki dharma eka brata nemaa। kaayam bachana mana pati pada premaa ॥ jaga pati brataa chaari bidhi ahahim। beda puraana santa saba kahahim ॥ uttama ke asa basa mana maaheem। sapanehum aana purusha jaga naaheem ॥ madhyama parapati dekhi kaisem। bhraataa pitaa putra nija jaimsem ॥ dharma bichaari samujhi kula rahee। so nikishta triya shruti asa kahee ॥ binu avasara bhaya tem raha joi। jaanehu adhama naari jaga soi ॥ pati banchaka parapati rati karee। raurava naraka kalpa sata paree ॥ chhana sukha laagi janama sata koti। dukha na samujha tehi sama ko khotee ॥ binu shrama naari parama gati lahee। patibrata dharma chhaadai chhala gahee ॥ pati pratikula janama jaham jaai। bidhavaa hoi paai tarunaai ॥

so. sahaja apaavani naari pati sevata subha gati lahi। jasu gaavata shruti chaari ajahu tulasikaa harihi priya ॥ 5ka ॥

sanu seetaa tava naama sumira naari patibrata karahi। tohi praanapriya raama kahium kathaa samsaara hita ॥ 5kha ॥

suni jaanakeem parama sukhu paavaa। saadara taasu charana siru naavaa ॥ taba muni sana kaha kripaanidhaanaa। aayasu hoi jaaum bana aanaa ॥ santata mo para kripaa karehoo। sevaka jaani tajehu jani nehoo ॥ dharma dhurandhara prabhu kai baanee। suni saprema bole muni gyaanee ॥ jaasu kripaa aja siva sanakaadee। chahata sakala paramaaratha baadee ॥ te tumha raama akaama piare। deena bandhu mridu bachana uchaare ॥ aba jaanee maim shree chaturaai। bhajee tumhahi saba deva bihaai ॥ jehi samaana atisaya nahim koi। taa kara seela kasa na asa hoi ॥ kehi bidhi kahaum jaahu aba svaamee। kahahu naatha tumha antarajaamee ॥ asa kahi prabhu biloki muni dheeraa। lochana jala baha pulaka sareeraa ॥

chham. tana pulaka nirbhara prema purana nayana mukha pankaja die। mana gyaana guna goteeta prabhu maim deekha japa tapa kaa kie ॥ japa joga dharma samooha tem nara bhagati anupama paavee। radhubeera charita puneeta nisi dina daasa tulasee gaavee ॥

do. kalimala samana damana mana raama sujasa sukhamoola। saadara sunahi je tinha para raama rahahim anukoola ॥ 6(ka) ॥

so. kathina kaala mala kosa dharma na gyaana na joga japa। parihari sakala bharosa raamahi bhajahim te chatura nara ॥ 6(kha) ॥

muni pada kamala naai kari seesaa। chale banahi sura nara muni eesaa ॥ aage raama anuja puni paachhem। muni bara besha bane ati kaachem ॥ umaya beecha shree sohi kaisee। brahma jeeva bicha maayaa jaisee ॥ saritaa bana giri avaghata ghaataa। pati pahichaanee dehim bara baataa ॥ jaham jaham jaahi deva raghuraayaa। karahim medha taham taham nabha chhaayaa ॥ milaa asura biraadha maga jaataa। aavataheem raghuveera nipaataa ॥ turatahim ruchira roopa tehim paavaa। dekhi dukhee nija dhaama pathaavaa ॥ puni aae jaham muni sarabhangaa। sundara anuja jaanakee sangaa ॥

do. dekhee raama mukha pankaja munibara lochana bhringa। saadara paana karata ati dhanya janma sarabhanga ॥ 7 ॥

kaha muni sunu raghubeera kripaalaa। sankara maanasa raajamaraalaa ॥ jaata raheum biranchi ke dhaamaa। suneum shravana bana aihahim raamaa ॥ chitavata pantha raheum dina raatee। aba prabhu dekhi judaanee chhaatee ॥ naatha sakala saadhana maim heenaa। keenhee kripaa jaani jana deenaa ॥ so kachhu deva na mohi nihoraa। nija pana raakheu jana mana choraa ॥ taba lagi rahahu deena hita laagee। jaba lagi milaum tumhahi tanu tyaagee ॥ joga jagya japa tapa brata keenhaa। prabhu kaham dei bhagati bara leenhaa ॥ ehi bidhi sara rachi muni sarabhangaa। baithe hridayam chhaadai saba sangaa ॥

do. seetaa anuja sameta prabhu neela jalada tanu syaama। mama hiyam basahu nirantara sagunarupa shreeraama ॥ 8 ॥

asa kahi joga agini tanu jaaraa। raama kripaam baikuntha sidhaaraa ॥ taate muni hari leena na bhayoo। prathamahim bheda bhagati bara layoo ॥ rishi nikaaya munibara gati dekhi। sukhee bhe nija hridayam biseshee ॥ astuti karahim sakala muni brindaa। jayati pranata hita karunaa kandaa ॥ puni raghunaatha chale bana aage। munibara brinda bipula sanga laage ॥ asthi samooha dekhi raghuraayaa। poochhee muninha laagi ati daayaa ॥ jaanatahum poochhia kasa svaamee। sabadarasee tumha antarajaamee ॥ nisichara nikara sakala muni khaae। suni raghubeera nayana jala chhaae ॥

do. nisichara heena karum mahi bhuja uthaai pana keenha। sakala muninha ke aashramanhi jaai jaai sukha deenha ॥ 9 ॥

muni agasti kara sishya sujaanaa। naama suteechhana rati bhagavaanaa ॥ mana krama bachana raama pada sevaka। sapanehum aana bharosa na devaka ॥ prabhu aagavanu shravana suni paavaa। karata manoratha aatura dhaavaa ॥ he bidhi deenabandhu raghuraayaa। mo se satha para karihahim daayaa ॥ sahita anuja mohi raama gosaai। milihahim nija sevaka kee naai ॥ more jiyam bharosa dridha naaheem। bhagati birati na gyaana mana maaheem ॥ nahim satasanga joga japa jaagaa। nahim dridha charana kamala anuraagaa ॥ eka baani karunaanidhaana kee। so priya jaakem gati na aana kee ॥ hoihaim suphala aaju mama lochana। dekhi badana pankaja bhava mochana ॥ nirbhara prema magana muni gyaanee। kahi na jaai so dasaa bhavaanee ॥ disi aru bidisi pantha nahim soojhaa। ko maim chaleum kahaam nahim boojhaa ॥ kabahunka phiri paachem puni jaai। kabahunka nritya kari guna gaai ॥ abirala prema bhagati muni paai। prabhu dekhaim taru ota lukaai ॥ atisaya preeti dekhi raghubeeraa। pragate hridayam harana bhava bheeraa ॥ muni maga maajha achala hoi baisaa। pulaka sareera panasa phala jaisaa ॥ taba raghunaatha nikata chali aae। dekhi dasaa nija jana mana bhaae ॥ munihi raama bahu bhaanti jagaavaa। jaaga na dhyaanajanita sukha paavaa ॥ bhoopa roopa taba raama duraavaa। hridayam chaturbhuja roopa dekhaavaa ॥ muni akulaai uthaa taba kaisem। bikala heena mani phani bara jaisem ॥ aagem dekhi raama tana syaamaa। seetaa anuja sahita sukha dhaamaa ॥ pareu lakuta iva charananhi laagee। prema magana munibara badabhaagee ॥ bhuja bisaala gahi lie uthaai। parama preeti raakhe ura laai ॥ munihi milata asa soha kripaalaa। kanaka taruhi janu bhenta tamaalaa ॥ raama badanu biloka muni thaadhaa। maanahum chitra maajha likhi kaadhaa ॥

do. taba muni hridayam dheera dheera gahi pada baarahim baara। nija aashrama prabhu aani kari poojaa bibidha prakaara ॥ 10 ॥

kaha muni prabhu sunu binatee moree। astuti karaum kavana bidhi toree ॥ mahimaa amita mori mati thoree। rabi sanmukha khadyota anjoree ॥ shyaama taamarasa daama shareeram। jataa mukuta paridhana municheeram ॥ paani chaapa shara kati tooneeram। naumi nirantara shreeraghuveeram ॥ moha vipina ghana dahana krishaanuh। santa saroruha kaanana bhaanuh ॥ nishichara kari varootha mrigaraajah। traatu sadaa no bhava khaga baajah ॥ aruna nayana raajeeva suvesham। seetaa nayana chakora nishesham ॥ hara hradi maanasa baala maraalam। naumi raama ura baahu vishaalam ॥ samshaya sarpa grasana uragaadah। shamana sukarkasha tarka vishaadah ॥ bhava bhanjana ranjana sura yoothah। traatu sadaa no kripaa varoothah ॥ nirguna saguna vishama sama roopam। jnaana giraa goteetamanoopam ॥ amalamakhilamanavadyamapaaram। naumi raama bhanjana mahi bhaaram ॥ bhakta kalpapaadapa aaraamah। tarjana krodha lobha mada kaamah ॥ ati naagara bhava saagara setuh। traatu sadaa dinakara kula ketuh ॥ atulita bhuja prataapa bala dhaamah। kali mala vipula vibhanjana naamah ॥ dharma varma narmada guna graamah। santata sham tanotu mama raamah ॥ jadapi biraja byaapaka abinaasee। saba ke hridayam nirantara baasee ॥ tadapi anuja shree sahita kharaaree। basatu manasi mama kaananachaaree ॥ je jaanahim te jaanahum svaamee। saguna aguna ura antarajaamee ॥ jo kosala pati raajiva nayanaa। karu so raama hridaya mama ayanaa। asa abhimaana jaai jani bhore। maim sevaka raghupati pati more ॥ suni muni bachana raama mana bhaae। bahuri harashi munibara ura laae ॥ parama prasanna jaanu muni mohee। jo bara maagahu deu so tohee ॥ muni kaha mai bara kabahum na jaachaa। samujhi na pari jhootha kaa saachaa ॥ tumhahi neeka laagai raghuraai। so mohi dehu daasa sukhadaai ॥ abirala bhagati birati bigyaanaa। hohu sakala guna gyaana nidhaanaa ॥ prabhu jo deenha so baru maim paavaa। aba so dehu mohi jo bhaavaa ॥

do. anuja jaanakee sahita prabhu chaapa baana dhara raama। mama hiya gagana indu iva basahu sadaa nihakaama ॥ 11 ॥

evamastu kari ramaanivaasaa। harashi chale kubhanja rishi paasaa ॥ bahuta divasa gura darasana paaem। bhe mohi ehim aashrama aaem ॥ aba prabhu sanga jaaum gura paaheem। tumha kaham naatha nihoraa naaheem ॥ dekhi kripaanidhi muni chaturaai। lie sanga bihasai dvau bhaai ॥ pantha kahata nija bhagati anoopaa। muni aashrama pahunche surabhoopaa ॥ turata suteechhana gura pahim gayoo। kari dandavata kahata asa bhayoo ॥ naatha kausalaadheesa kumaaraa। aae milana jagata aadhaaraa ॥ raama anuja sameta baidehee। nisi dinu deva japata hahu jehee ॥ sunata agasti turata uthi dhaae। hari biloki lochana jala chhaae ॥ muni pada kamala pare dvau bhaai। rishi ati preeti lie ura laai ॥ saadara kusala poochhi muni gyaanee। aasana bara baithaare aanee ॥ puni kari bahu prakaara prabhu poojaa। mohi sama bhaagyavanta nahim doojaa ॥ jaham lagi rahe apara muni brindaa। harashe saba biloki sukhakandaa ॥

do. muni samooha maham baithe sanmukha saba kee ora। sarada indu tana chitavata maanahum nikara chakora ॥ 12 ॥

taba raghubeera kahaa muni paaheem। tumha sana prabhu duraava kachhu naahee ॥ tumha jaanahu jehi kaarana aayum। taate taata na kahi samujhaayum ॥ aba so mantra dehu prabhu mohee। jehi prakaara maaraum munidrohee ॥ muni musakaane suni prabhu baanee। poochehu naatha mohi kaa jaanee ॥ tumhareim bhajana prabhaava aghaaree। jaanum mahimaa kachhuka tumhaaree ॥ oomari taru bisaala tava maayaa। phala brahmaanda aneka nikaayaa ॥ jeeva charaachara jantu samaanaa। bheetara basahi na jaanahim aanaa ॥ te phala bhachchhaka kathina karaalaa। tava bhayam darata sadaa sau kaalaa ॥ te tumha sakala lokapati saaim। poonchhehu mohi manuja kee naaim ॥ yaha bara maagum kripaaniketaa। basahu hridayam shree anuja sametaa ॥ abirala bhagati birati satasangaa। charana saroruha preeti abhangaa ॥ jadyapi brahma akhanda anantaa। anubhava gamya bhajahim jehi santaa ॥ asa tava roopa bakhaanum jaanum। phiri phiri saguna brahma rati maanum ॥ santata daasanha dehu badaai। taatem mohi poonchhehu raghuraai ॥ hai prabhu parama manohara thaaum। paavana panchabatee tehi naaum ॥ dandaka bana puneeta prabhu karahoo। ugra saapa munibara kara harahoo ॥ baasa karahu taham raghukula raayaa। keeje sakala muninha para daayaa ॥ chale raama muni aayasu paai। turatahim panchabatee niaraai ॥

do. geedharaaja saim bhainta bhi bahu bidhi preeti badhaai ॥ godaavaree nikata prabhu rahe parana griha chhaai ॥ 13 ॥

jaba te raama keenha taham baasaa। sukhee bhe muni beetee traasaa ॥ giri bana nadeem taala chhabi chhaae। dina dina prati ati hauhim suhaae ॥ khaga mriga brinda anandita rahaheem। madhupa madhura ganjata chhabi lahaheem ॥ so bana barani na saka ahiraajaa। jahaam pragata raghubeera biraajaa ॥ eka baara prabhu sukha aaseenaa। lachhimana bachana kahe chhalaheenaa ॥ sura nara muni sacharaachara saaim। maim poochhum nija prabhu kee naai ॥ mohi samujhaai kahahu soi devaa। saba taji karaum charana raja sevaa ॥ kahahu gyaana biraaga aru maayaa। kahahu so bhagati karahu jehim daayaa ॥

do. eesvara jeeva bheda prabhu sakala kahau samujhaai ॥ jaatem hoi charana rati soka moha bhrama jaai ॥ 14 ॥

thorehi maham saba kahum bujhaai। sunahu taata mati mana chita laai ॥ maim aru mora tora taim maayaa। jehim basa keenhe jeeva nikaayaa ॥ go gochara jaham lagi mana jaai। so saba maayaa jaanehu bhaai ॥ tehi kara bheda sunahu tumha sou। bidyaa apara abidyaa dou ॥ eka dushta atisaya dukharoopaa। jaa basa jeeva paraa bhavakoopaa ॥ eka rachi jaga guna basa jaakem। prabhu prerita nahim nija bala taakem ॥ gyaana maana jaham eku naaheem। dekha brahma samaana saba maahee ॥ kahia taata so parama biraagee। trina sama siddhi teeni guna tyaagee ॥

do. maayaa eesa na aapu kahum jaana kahia so jeeva। bandha mochchha prada sarbapara maayaa preraka seeva ॥ 15 ॥

dharma tem birati joga tem gyaanaa। gyaana mochchhaprada beda bakhaanaa ॥ jaatem begi dravum maim bhaai। so mama bhagati bhagata sukhadaai ॥ so sutantra avalamba na aanaa। tehi aadheena gyaana bigyaanaa ॥ bhagati taata anupama sukhamoolaa। mili jo santa hoim anukoolaa ॥ bhagati ki saadhana kahum bakhaanee। sugama pantha mohi paavahim praanee ॥ prathamahim bipra charana ati preetee। nija nija karma nirata shruti reetee ॥ ehi kara phala puni bishaya biraagaa। taba mama dharma upaja anuraagaa ॥ shravanaadika nava bhakti dridhaaheem। mama leelaa rati ati mana maaheem ॥ santa charana pankaja ati premaa। mana krama bachana bhajana dridha nemaa ॥ guru pitu maatu bandhu pati devaa। saba mohi kaham jaane dridha sevaa ॥ mama guna gaavata pulaka sareeraa। gadagada giraa nayana baha neeraa ॥ kaama aadi mada dambha na jaakem। taata nirantara basa maim taakem ॥

do. bachana karma mana mori gati bhajanu karahim nihkaama ॥ tinha ke hridaya kamala mahum karum sadaa bishraama ॥ 16 ॥

bhagati joga suni ati sukha paavaa। lachhimana prabhu charananhi siru naavaa ॥ ehi bidhi ge kachhuka dina beetee। kahata biraaga gyaana guna neetee ॥ soopanakhaa raavana kai bahinee। dushta hridaya daaruna jasa ahinee ॥ panchabatee so gi eka baaraa। dekhi bikala bhi jugala kumaaraa ॥ bhraataa pitaa putra uragaaree। purusha manohara nirakhata naaree ॥ hoi bikala saka manahi na rokee। jimi rabimani drava rabihi bilokee ॥ ruchira rupa dhari prabhu pahim jaai। bolee bachana bahuta musukaai ॥ tumha sama purusha na mo sama naaree। yaha sanjoga bidhi rachaa bichaaree ॥ mama anuroopa purusha jaga maaheem। dekheum khoji loka tihu naaheem ॥ taate aba lagi rahium kumaaree। manu maanaa kachhu tumhahi nihaaree ॥ seetahi chiti kahee prabhu baataa। ahi kuara mora laghu bhraataa ॥ gi lachhimana ripu bhaginee jaanee। prabhu biloki bole mridu baanee ॥ sundari sunu maim unha kara daasaa। paraadheena nahim tora supaasaa ॥ prabhu samartha kosalapura raajaa। jo kachhu karahim unahi saba chhaajaa ॥ sevaka sukha chaha maana bhikhaaree। byasanee dhana subha gati bibhichaaree ॥ lobhee jasu chaha chaara gumaanee। nabha duhi doodha chahata e praanee ॥ puni phiri raama nikata so aai। prabhu lachhimana pahim bahuri pathaai ॥ lachhimana kahaa tohi so baree। jo trina tori laaja pariharee ॥ taba khisiani raama pahim gee। roopa bhayankara pragatata bhee ॥ seetahi sabhaya dekhi raghuraai। kahaa anuja sana sayana bujhaai ॥

do. lachhimana ati laaghavam so naaka kaana binu keenhi। taake kara raavana kaham manau chunautee deenhi ॥ 17 ॥

naaka kaana binu bhi bikaraaraa। janu strava saila gairu kai dhaaraa ॥ khara dooshana pahim gi bilapaataa। dhiga dhiga tava paurusha bala bhraataa ॥ tehi poochhaa saba kahesi bujhaai। jaatudhaana suni sena banaai ॥ dhaae nisichara nikara baroothaa। janu sapachchha kajjala giri joothaa ॥ naanaa baahana naanaakaaraa। naanaayudha dhara ghora apaaraa ॥ supanakhaa aagem kari leenee। asubha roopa shruti naasaa heenee ॥ asaguna amita hohim bhayakaaree। ganahim na mrityu bibasa saba jhaaree ॥ garjahi tarjahim gagana udaaheem। dekhi kataku bhata ati harashaaheem ॥ kau kaha jiata dharahu dvau bhaai। dhari maarahu tiya lehu chhadaai ॥ dhoori poori nabha mandala rahaa। raama bolaai anuja sana kahaa ॥ lai jaanakihi jaahu giri kandara। aavaa nisichara kataku bhayankara ॥ rahehu sajaga suni prabhu kai baanee। chale sahita shree sara dhanu paanee ॥ dekhi raama ripudala chali aavaa। bihasi kathina kodanda chadhaavaa ॥

chham. kodanda kathina chadhaai sira jata joota baandhata soha kyom। marakata sayala para larata daamini koti som juga bhujaga jyom ॥ kati kasi nishanga bisaala bhuja gahi chaapa bisikha sudhaari kai ॥ chitavata manahum mrigaraaja prabhu gajaraaja ghataa nihaari kai ॥

so. aai ge bagamela dharahu dharahu dhaavata subhata। jathaa biloki akela baala rabihi gherata danuja ॥ 18 ॥

prabhu biloki sara sakahim na daaree। thakita bhee rajaneechara dhaaree ॥ sachiva boli bole khara dooshana। yaha kau nripabaalaka nara bhooshana ॥ naaga asura sura nara muni jete। dekhe jite hate hama kete ॥ hama bhari janma sunahu saba bhaai। dekhee nahim asi sundarataai ॥ jadyapi bhaginee keenha kuroopaa। badha laayaka nahim purusha anoopaa ॥ dehu turata nija naari duraai। jeeata bhavana jaahu dvau bhaai ॥ mora kahaa tumha taahi sunaavahu। taasu bachana suni aatura aavahu ॥ dootanha kahaa raama sana jaai। sunata raama bole musakaai ॥ hama chhatree mrigayaa bana karaheem। tumha se khala mriga khaujata phiraheem ॥ ripu balavanta dekhi nahim daraheem। eka baara kaalahu sana laraheem ॥ jadyapi manuja danuja kula ghaalaka। muni paalaka khala saalaka baalaka ॥ jaum na hoi bala ghara phiri jaahoo। samara bimukha maim hatum na kaahoo ॥ rana chadhai karia kapata chaturaai। ripu para kripaa parama kadaraai ॥ dootanha jaai turata saba kaheu। suni khara dooshana ura ati daheu ॥ chham. ura daheu kaheu ki dharahu dhaae bikata bhata rajaneecharaa। sara chaapa tomara sakti soola kripaana parigha parasu dharaa ॥ prabhu keenha dhanusha takora prathama kathora ghora bhayaavahaa। bhe badhira byaakula jaatudhaana na gyaana tehi avasara rahaa ॥

do. saavadhaana hoi dhaae jaani sabala aaraati। laage barashana raama para astra sastra bahu bhaanti ॥ 19(ka) ॥

tinha ke aayudha tila sama kari kaate raghubeera। taani saraasana shravana lagi puni chhaandae nija teera ॥ 19(kha) ॥

chham. taba chale jaana babaana karaala। phunkarata janu bahu byaala ॥ kopeu samara shreeraama। chale bisikha nisita nikaama ॥ avaloki kharatara teera। muri chale nisichara beera ॥ bhe kruddha teeniu bhaai। jo bhaagi rana te jaai ॥ tehi badhaba hama nija paani। phire marana mana mahum thaani ॥ aayudha aneka prakaara। sanamukha te karahim prahaara ॥ ripu parama kope jaani। prabhu dhanusha sara sandhaani ॥ chhaandae bipula naaraacha। lage katana bikata pisaacha ॥ ura seesa bhuja kara charana। jaham taham lage mahi parana ॥ chikkarata laagata baana। dhara parata kudhara samaana ॥ bhata katata tana sata khanda। puni uthata kari paashanda ॥ nabha udata bahu bhuja munda। binu mauli dhaavata runda ॥ khaga kanka kaaka srigaala। katakatahim kathina karaala ॥

chham. katakatahim jambuka bhoota preta pisaacha kharpara sanchaheem। betaala beera kapaala taala bajaai jogini nanchaheem ॥ raghubeera baana prachanda khandahim bhatanha ke ura bhuja siraa। jaham taham parahim uthi larahim dhara dharu dharu karahim bhayakara giraa ॥ antaavareem gahi udata geedha pisaacha kara gahi dhaavaheem ॥ sangraama pura baasee manahum bahu baala gudai udaavaheem ॥ maare pachaare ura bidaare bipula bhata kahamrata pare। avaloki nija dala bikala bhata tisiraadi khara dooshana phire ॥ sara sakti tomara parasu soola kripaana ekahi baaraheem। kari kopa shreeraghubeera para aganita nisaachara daaraheem ॥ prabhu nimisha mahum ripu sara nivaari pachaari daare saayakaa। dasa dasa bisikha ura maajha maare sakala nisichara naayakaa ॥ mahi parata uthi bhata bhirata marata na karata maayaa ati ghanee। sura darata chaudaha sahasa preta biloki eka avadha dhanee ॥ sura muni sabhaya prabhu dekhi maayaanaatha ati kautuka kar yo। dekhahi parasapara raama kari sangraama ripudala lari mar yo ॥

do. raama raama kahi tanu tajahim paavahim pada nirbaana। kari upaaya ripu maare chhana mahum kripaanidhaana ॥ 20(ka) ॥

harashita barashahim sumana sura baajahim gagana nisaana। astuti kari kari saba chale sobhita bibidha bimaana ॥ 20(kha) ॥

jaba raghunaatha samara ripu jeete। sura nara muni saba ke bhaya beete ॥ taba lachhimana seetahi lai aae। prabhu pada parata harashi ura laae। seetaa chitava syaama mridu gaataa। parama prema lochana na aghaataa ॥ panchavateem basi shreeraghunaayaka। karata charita sura muni sukhadaayaka ॥ dhuam dekhi kharadooshana keraa। jaai supanakhaam raavana preraa ॥ boli bachana krodha kari bhaaree। desa kosa kai surati bisaaree ॥ karasi paana sovasi dinu raatee। sudhi nahim tava sira para aaraatee ॥ raaja neeti binu dhana binu dharmaa। harihi samarpe binu satakarmaa ॥ bidyaa binu bibeka upajaaem। shrama phala padhae kiem aru paaem ॥ sanga te jatee kumantra te raajaa। maana te gyaana paana tem laajaa ॥ preeti pranaya binu mada te gunee। naasahi begi neeti asa sunee ॥

so. ripu ruja paavaka paapa prabhu ahi gania na chhota kari। asa kahi bibidha bilaapa kari laagee rodana karana ॥ 21(ka) ॥

do. sabhaa maajha pari byaakula bahu prakaara kaha roi। tohi jiata dasakandhara mori ki asi gati hoi ॥ 21(kha) ॥

sunata sabhaasada uthe akulaai। samujhaai gahi baaham uthaai ॥ kaha lankesa kahasi nija baataa। kenim tava naasaa kaana nipaataa ॥ avadha nripati dasaratha ke jaae। purusha singha bana khelana aae ॥ samujhi paree mohi unha kai karanee। rahita nisaachara karihahim dharanee ॥ jinha kara bhujabala paai dasaanana। abhaya bhe bicharata muni kaanana ॥ dekhata baalaka kaala samaanaa। parama dheera dhanvee guna naanaa ॥ atulita bala prataapa dvau bhraataa। khala badha rata sura muni sukhadaataa ॥ sobhaadhaama raama asa naamaa। tinha ke sanga naari eka syaamaa ॥ rupa raasi bidhi naari samvaaree। rati sata koti taasu balihaaree ॥ taasu anuja kaate shruti naasaa। suni tava bhagini karahim parihaasaa ॥ khara dooshana suni lage pukaaraa। chhana mahum sakala kataka unha maaraa ॥ khara dooshana tisiraa kara ghaataa। suni dasaseesa jare saba gaataa ॥

do. supanakhahi samujhaai kari bala bolesi bahu bhaanti। gayu bhavana ati sochabasa needa pari nahim raati ॥ 22 ॥

sura nara asura naaga khaga maaheem। more anuchara kaham kau naaheem ॥ khara dooshana mohi sama balavantaa। tinhahi ko maari binu bhagavantaa ॥ sura ranjana bhanjana mahi bhaaraa। jaum bhagavanta leenha avataaraa ॥ tau mai jaai bairu hathi karoom। prabhu sara praana tajem bhava taroom ॥ hoihi bhajanu na taamasa dehaa। mana krama bachana mantra dridha ehaa ॥ jaum nararupa bhoopasuta kou। harihum naari jeeti rana dou ॥ chalaa akela jaana chadhi tahavaam। basa maareecha sindhu tata jahavaam ॥ ihaam raama jasi juguti banaai। sunahu umaa so kathaa suhaai ॥

do. lachhimana ge banahim jaba lena moola phala kanda। janakasutaa sana bole bihasi kripaa sukha brinda ॥ 23 ॥

sunahu priyaa brata ruchira suseelaa। maim kachhu karabi lalita naraleelaa ॥ tumha paavaka mahum karahu nivaasaa। jau lagi karaum nisaachara naasaa ॥ jabahim raama saba kahaa bakhaanee। prabhu pada dhari hiyam anala samaanee ॥ nija pratibimba raakhi taham seetaa। taisi seela rupa subineetaa ॥ lachhimanahoom yaha maramu na jaanaa। jo kachhu charita rachaa bhagavaanaa ॥ dasamukha gayu jahaam maareechaa। naai maatha svaaratha rata neechaa ॥ navani neecha kai ati dukhadaai। jimi ankusa dhanu uraga bilaai ॥ bhayadaayaka khala kai priya baanee। jimi akaala ke kusuma bhavaanee ॥

do. kari poojaa maareecha taba saadara poochhee baata। kavana hetu mana byagra ati akasara aayahu taata ॥ 24 ॥

dasamukha sakala kathaa tehi aagem। kahee sahita abhimaana abhaagem ॥ hohu kapata mriga tumha chhalakaaree। jehi bidhi hari aanau nripanaaree ॥ tehim puni kahaa sunahu dasaseesaa। te nararupa charaachara eesaa ॥ taasom taata bayaru nahim keeje। maarem maria jiaem jeejai ॥ muni makha raakhana gayu kumaaraa। binu phara sara raghupati mohi maaraa ॥ sata jojana aayum chhana maaheem। tinha sana bayaru kiem bhala naaheem ॥ bhi mama keeta bhringa kee naai। jaham taham maim dekhum dau bhaai ॥ jaum nara taata tadapi ati sooraa। tinhahi birodhi na aaihi pooraa ॥

do. jehim taadakaa subaahu hati khandeu hara kodanda ॥ khara dooshana tisiraa badheu manuja ki asa baribanda ॥ 25 ॥

jaahu bhavana kula kusala bichaaree। sunata jaraa deenhisi bahu gaaree ॥ guru jimi moodha karasi mama bodhaa। kahu jaga mohi samaana ko jodhaa ॥ taba maareecha hridayam anumaanaa। navahi birodhem nahim kalyaanaa ॥ sastree marmee prabhu satha dhanee। baida bandi kabi bhaanasa gunee ॥ ubhaya bhaanti dekhaa nija maranaa। taba taakisi raghunaayaka saranaa ॥ utaru deta mohi badhaba abhaagem। kasa na maraum raghupati sara laagem ॥ asa jiyam jaani dasaanana sangaa। chalaa raama pada prema abhangaa ॥ mana ati harasha janaava na tehee। aaju dekhihum parama sanehee ॥

chham. nija parama preetama dekhi lochana suphala kari sukha paaihaum। shree sahita anuja sameta kripaaniketa pada mana laaihaum ॥ nirbaana daayaka krodha jaa kara bhagati abasahi basakaree। nija paani sara sandhaani so mohi badhihi sukhasaagara haree ॥

do. mama paachem dhara dhaavata dharem saraasana baana। phiri phiri prabhuhi bilokihum dhanya na mo sama aana ॥ 26 ॥

tehi bana nikata dasaanana gayoo। taba maareecha kapatamriga bhayoo ॥ ati bichitra kachhu barani na jaai। kanaka deha mani rachita banaai ॥ seetaa parama ruchira mriga dekhaa। anga anga sumanohara beshaa ॥ sunahu deva raghubeera kripaalaa। ehi mriga kara ati sundara chhaalaa ॥ satyasandha prabhu badhi kari ehee। aanahu charma kahati baidehee ॥ taba raghupati jaanata saba kaarana। uthe harashi sura kaaju samvaarana ॥ mriga biloki kati parikara baandhaa। karatala chaapa ruchira sara saandhaa ॥ prabhu lachhimanihi kahaa samujhaai। phirata bipina nisichara bahu bhaai ॥ seetaa keri karehu rakhavaaree। budhi bibeka bala samaya bichaaree ॥ prabhuhi biloki chalaa mriga bhaajee। dhaae raamu saraasana saajee ॥ nigama neti siva dhyaana na paavaa। maayaamriga paachem so dhaavaa ॥ kabahum nikata puni doori paraai। kabahunka pragati kabahum chhapaai ॥ pragatata durata karata chhala bhooree। ehi bidhi prabhuhi gayu lai dooree ॥ taba taki raama kathina sara maaraa। dharani pareu kari ghora pukaaraa ॥ lachhimana kara prathamahim lai naamaa। paachem sumiresi mana mahum raamaa ॥ praana tajata pragatesi nija dehaa। sumiresi raamu sameta sanehaa ॥ antara prema taasu pahichaanaa। muni durlabha gati deenhi sujaanaa ॥

do. bipula sumana sura barashahim gaavahim prabhu guna gaatha। nija pada deenha asura kahum deenabandhu raghunaatha ॥ 27 ॥

khala badhi turata phire raghubeeraa। soha chaapa kara kati tooneeraa ॥ aarata giraa sunee jaba seetaa। kaha lachhimana sana parama sabheetaa ॥ jaahu begi sankata ati bhraataa। lachhimana bihasi kahaa sunu maataa ॥ bhrikuti bilaasa srishti laya hoi। sapanehum sankata pari ki soi ॥ marama bachana jaba seetaa bolaa। hari prerita lachhimana mana dolaa ॥ bana disi deva saumpi saba kaahoo। chale jahaam raavana sasi raahoo ॥ soona beecha dasakandhara dekhaa। aavaa nikata jatee kem beshaa ॥ jaakem dara sura asura deraaheem। nisi na needa dina anna na khaaheem ॥ so dasaseesa svaana kee naai। ita uta chiti chalaa bhadaihaai ॥ imi kupantha paga deta khagesaa। raha na teja budhi bala lesaa ॥ naanaa bidhi kari kathaa suhaai। raajaneeti bhaya preeti dekhaai ॥ kaha seetaa sunu jatee gosaaim। bolehu bachana dushta kee naaim ॥ taba raavana nija roopa dekhaavaa। bhee sabhaya jaba naama sunaavaa ॥ kaha seetaa dhari dheeraju gaadhaa। aai gayu prabhu rahu khala thaadhaa ॥ jimi haribadhuhi chhudra sasa chaahaa। bhesi kaalabasa nisichara naahaa ॥ sunata bachana dasaseesa risaanaa। mana mahum charana bandi sukha maanaa ॥

do. krodhavanta taba raavana leenhisi ratha baithaai। chalaa gaganapatha aatura bhayam ratha haanki na jaai ॥ 28 ॥

haa jaga eka beera raghuraayaa। kehim aparaadha bisaarehu daayaa ॥ aarati harana sarana sukhadaayaka। haa raghukula saroja dinanaayaka ॥ haa lachhimana tumhaara nahim dosaa। so phalu paayum keenheum rosaa ॥ bibidha bilaapa karati baidehee। bhoori kripaa prabhu doori sanehee ॥ bipati mori ko prabhuhi sunaavaa। purodaasa chaha raasabha khaavaa ॥ seetaa kai bilaapa suni bhaaree। bhe charaachara jeeva dukhaaree ॥ geedharaaja suni aarata baanee। raghukulatilaka naari pahichaanee ॥ adhama nisaachara leenhe jaai। jimi malecha basa kapilaa gaai ॥ seete putri karasi jani traasaa। karihum jaatudhaana kara naasaa ॥ dhaavaa krodhavanta khaga kaisem। chhooti pabi parabata kahum jaise ॥ re re dushta thaadha kina hohee। nirbhaya chalesi na jaanehi mohee ॥ aavata dekhi kritaanta samaanaa। phiri dasakandhara kara anumaanaa ॥ kee mainaaka ki khagapati hoi। mama bala jaana sahita pati soi ॥ jaanaa jaratha jataayoo ehaa। mama kara teeratha chhaandaihi dehaa ॥ sunata geedha krodhaatura dhaavaa। kaha sunu raavana mora sikhaavaa ॥ taji jaanakihi kusala griha jaahoo। naahim ta asa hoihi bahubaahoo ॥ raama rosha paavaka ati ghoraa। hoihi sakala salabha kula toraa ॥ utaru na deta dasaanana jodhaa। tabahim geedha dhaavaa kari krodhaa ॥ dhari kacha biratha keenha mahi giraa। seetahi raakhi geedha puni phiraa ॥ chauchanha maari bidaaresi dehee। danda eka bhi muruchhaa tehee ॥ taba sakrodha nisichara khisianaa। kaadhaesi parama karaala kripaanaa ॥ kaatesi pankha paraa khaga dharanee। sumiri raama kari adabhuta karanee ॥ seetahi jaani chadhaai bahoree। chalaa utaaila traasa na thoree ॥ karati bilaapa jaati nabha seetaa। byaadha bibasa janu mrigee sabheetaa ॥ giri para baithe kapinha nihaaree। kahi hari naama deenha pata daaree ॥ ehi bidhi seetahi so lai gayoo। bana asoka maham raakhata bhayoo ॥

do. haari paraa khala bahu bidhi bhaya aru preeti dekhaai। taba asoka paadapa tara raakhisi jatana karaai ॥ 29(ka) ॥

navaanhapaaraayana, chhathaa vishraama jehi bidhi kapata kuranga sanga dhaai chale shreeraama। so chhabi seetaa raakhi ura ratati rahati harinaama ॥ 29(kha) ॥

raghupati anujahi aavata dekhee। baahija chintaa keenhi biseshee ॥ janakasutaa pariharihu akelee। aayahu taata bachana mama pelee ॥ nisichara nikara phirahim bana maaheem। mama mana seetaa aashrama naaheem ॥ gahi pada kamala anuja kara joree। kaheu naatha kachhu mohi na khoree ॥ anuja sameta ge prabhu tahavaam। godaavari tata aashrama jahavaam ॥ aashrama dekhi jaanakee heenaa। bhe bikala jasa praakrita deenaa ॥ haa guna khaani jaanakee seetaa। roopa seela brata nema puneetaa ॥ lachhimana samujhaae bahu bhaantee। poochhata chale lataa taru paantee ॥ he khaga mriga he madhukara shrenee। tumha dekhee seetaa mriganainee ॥ khanjana suka kapota mriga meenaa। madhupa nikara kokilaa prabeenaa ॥ kunda kalee daadaima daaminee। kamala sarada sasi ahibhaaminee ॥ baruna paasa manoja dhanu hamsaa। gaja kehari nija sunata prasamsaa ॥ shreephala kanaka kadali harashaaheem। neku na sanka sakucha mana maaheem ॥ sunu jaanakee tohi binu aajoo। harashe sakala paai janu raajoo ॥ kimi sahi jaata anakha tohi paaheem । priyaa begi pragatasi kasa naaheem ॥ ehi bidhi khaujata bilapata svaamee। manahum mahaa birahee ati kaamee ॥ pooranakaama raama sukha raasee। manuja charita kara aja abinaasee ॥ aage paraa geedhapati dekhaa। sumirata raama charana jinha rekhaa ॥

do. kara saroja sira paraseu kripaasindhu radhubeera ॥ nirakhi raama chhabi dhaama mukha bigata bhee saba peera ॥ 30 ॥

taba kaha geedha bachana dhari dheeraa । sunahu raama bhanjana bhava bheeraa ॥ naatha dasaanana yaha gati keenhee। tehi khala janakasutaa hari leenhee ॥ lai dachchhina disi gayu gosaai। bilapati ati kuraree kee naai ॥ darasa laagee prabhu raakhenum praanaa। chalana chahata aba kripaanidhaanaa ॥ raama kahaa tanu raakhahu taataa। mukha musakaai kahee tehim baataa ॥ jaa kara naama marata mukha aavaa। adhamu mukuta hoi shruti gaavaa ॥ so mama lochana gochara aagem। raakhaum deha naatha kehi khaangem ॥ jala bhari nayana kahahim raghuraai। taata karma nija te gatim paai ॥ parahita basa jinha ke mana maaheem। tinha kahum jaga durlabha kachhu naaheem ॥ tanu taji taata jaahu mama dhaamaa। deum kaaha tumha pooranakaamaa ॥

do. seetaa harana taata jani kahahu pitaa sana jaai ॥ jaum maim raama ta kula sahita kahihi dasaanana aai ॥ 31 ॥

geedha deha taji dhari hari rupaa। bhooshana bahu pata peeta anoopaa ॥ syaama gaata bisaala bhuja chaaree। astuti karata nayana bhari baaree ॥

chham. jaya raama roopa anoopa nirguna saguna guna preraka sahee। dasaseesa baahu prachanda khandana chanda sara mandana mahee ॥ paathoda gaata saroja mukha raajeeva aayata lochanam। nita naumi raamu kripaala baahu bisaala bhava bhaya mochanam ॥ 1 ॥

balamaprameyamanaadimajamabyaktamekamagocharam। gobinda gopara dvandvahara bigyaanaghana dharaneedharam ॥ je raama mantra japanta santa ananta jana mana ranjanam। nita naumi raama akaama priya kaamaadi khala dala ganjanam ॥ 2।

jehi shruti niranjana brahma byaapaka biraja aja kahi gaavaheem ॥ kari dhyaana gyaana biraaga joga aneka muni jehi paavaheem ॥ so pragata karunaa kanda sobhaa brinda aga jaga mohee। mama hridaya pankaja bhringa anga ananga bahu chhabi sohee ॥ 3 ॥

jo agama sugama subhaava nirmala asama sama seetala sadaa। pasyanti jam jogee jatana kari karata mana go basa sadaa ॥ so raama ramaa nivaasa santata daasa basa tribhuvana dhanee। mama ura basu so samana samsriti jaasu keerati paavanee ॥ 4 ॥

do. abirala bhagati maagi bara geedha gayu haridhaama। tehi kee kriyaa jathochita nija kara keenhee raama ॥ 32 ॥

komala chita ati deenadayaalaa। kaarana binu raghunaatha kripaalaa ॥ geedha adhama khaga aamisha bhogee। gati deenhi jo jaachata jogee ॥ sunahu umaa te loga abhaagee। hari taji hohim bishaya anuraagee ॥ puni seetahi khojata dvau bhaai। chale bilokata bana bahutaai ॥ sankula lataa bitapa ghana kaanana। bahu khaga mriga taham gaja panchaanana ॥ aavata pantha kabandha nipaataa। tehim saba kahee saapa kai baataa ॥ durabaasaa mohi deenhee saapaa। prabhu pada pekhi mitaa so paapaa ॥ sunu gandharba kahum mai tohee। mohi na sohaai brahmakula drohee ॥

do. mana krama bachana kapata taji jo kara bhoosura seva। mohi sameta biranchi siva basa taakem saba deva ॥ 33 ॥

saapata taadata parusha kahantaa। bipra poojya asa gaavahim santaa ॥ poojia bipra seela guna heenaa। soodra na guna gana gyaana prabeenaa ॥ kahi nija dharma taahi samujhaavaa। nija pada preeti dekhi mana bhaavaa ॥ raghupati charana kamala siru naai। gayu gagana aapani gati paai ॥ taahi dei gati raama udaaraa। sabaree kem aashrama pagu dhaaraa ॥ sabaree dekhi raama griham aae। muni ke bachana samujhi jiyam bhaae ॥ sarasija lochana baahu bisaalaa। jataa mukuta sira ura banamaalaa ॥ syaama gaura sundara dau bhaai। sabaree paree charana lapataai ॥ prema magana mukha bachana na aavaa। puni puni pada saroja sira naavaa ॥ saadara jala lai charana pakhaare। puni sundara aasana baithaare ॥

do. kanda moola phala surasa ati die raama kahum aani। prema sahita prabhu khaae baarambaara bakhaani ॥ 34 ॥

paani jori aagem bhi thaadhai। prabhuhi biloki preeti ati baadhai ॥ kehi bidhi astuti karau tumhaaree। adhama jaati maim jadamati bhaaree ॥ adhama te adhama adhama ati naaree। tinha maham maim matimanda aghaaree ॥ kaha raghupati sunu bhaamini baataa। maanum eka bhagati kara naataa ॥ jaati paanti kula dharma badaai। dhana bala parijana guna chaturaai ॥ bhagati heena nara sohi kaisaa। binu jala baarida dekhia jaisaa ॥ navadhaa bhagati kahum tohi paaheem। saavadhaana sunu dharu mana maaheem ॥ prathama bhagati santanha kara sangaa। doosari rati mama kathaa prasangaa ॥

do. gura pada pankaja sevaa teesari bhagati amaana। chauthi bhagati mama guna gana kari kapata taji gaana ॥ 35 ॥

mantra jaapa mama dridha bisvaasaa। panchama bhajana so beda prakaasaa ॥ chhatha dama seela birati bahu karamaa। nirata nirantara sajjana dharamaa ॥ saatavam sama mohi maya jaga dekhaa। motem santa adhika kari lekhaa ॥ aathavam jathaalaabha santoshaa। sapanehum nahim dekhi paradoshaa ॥ navama sarala saba sana chhalaheenaa। mama bharosa hiyam harasha na deenaa ॥ nava mahum eku jinha ke hoi। naari purusha sacharaachara koi ॥ soi atisaya priya bhaamini more। sakala prakaara bhagati dridha torem ॥ jogi brinda duralabha gati joi। to kahum aaju sulabha bhi soi ॥ mama darasana phala parama anoopaa। jeeva paava nija sahaja saroopaa ॥ janakasutaa ki sudhi bhaaminee। jaanahi kahu karibaragaaminee ॥ pampaa sarahi jaahu raghuraai। taham hoihi sugreeva mitaai ॥ so saba kahihi deva raghubeeraa। jaanatahoom poochhahu matidheeraa ॥ baara baara prabhu pada siru naai। prema sahita saba kathaa sunaai ॥

chham. kahi kathaa sakala biloki hari mukha hridayam pada pankaja dhare। taji joga paavaka deha hari pada leena bhi jaham nahim phire ॥ nara bibidha karma adharma bahu mata sokaprada saba tyaagahoo। bisvaasa kari kaha daasa tulasee raama pada anuraagahoo ॥

do. jaati heena agha janma mahi mukta keenhi asi naari। mahaamanda mana sukha chahasi aise prabhuhi bisaari ॥ 36 ॥

chale raama tyaagaa bana sou। atulita bala nara kehari dou ॥ birahee iva prabhu karata bishaadaa। kahata kathaa aneka sambaadaa ॥ lachhimana dekhu bipina ki sobhaa। dekhata kehi kara mana nahim chhobhaa ॥ naari sahita saba khaga mriga brindaa। maanahum mori karata hahim nindaa ॥ hamahi dekhi mriga nikara paraaheem। mrigeem kahahim tumha kaham bhaya naaheem ॥ tumha aananda karahu mriga jaae। kanchana mriga khojana e aae ॥ sanga laai karineem kari leheem। maanahum mohi sikhaavanu deheem ॥ saastra suchintita puni puni dekhia। bhoopa susevita basa nahim lekhia ॥ raakhia naari jadapi ura maaheem। jubatee saastra nripati basa naaheem ॥ dekhahu taata basanta suhaavaa। priyaa heena mohi bhaya upajaavaa ॥

do. biraha bikala balaheena mohi jaanesi nipata akela। sahita bipina madhukara khaga madana keenha bagamela ॥ 37(ka) ॥

dekhi gayu bhraataa sahita taasu doota suni baata। deraa keenheu manahum taba kataku hataki manajaata ॥ 37(kha) ॥

bitapa bisaala lataa arujhaanee। bibidha bitaana die janu taanee ॥ kadali taala bara dhujaa pataakaa। daikhi na moha dheera mana jaakaa ॥ bibidha bhaanti phoole taru naanaa। janu baanaita bane bahu baanaa ॥ kahum kahum sundara bitapa suhaae। janu bhata bilaga bilaga hoi chhaae ॥ koojata pika maanahum gaja maate। dheka mahokha oonta bisaraate ॥ mora chakora keera bara baajee। paaraavata maraala saba taajee ॥ teetira laavaka padachara joothaa। barani na jaai manoja baruthaa ॥ ratha giri silaa dundubhee jharanaa। chaataka bandee guna gana baranaa ॥ madhukara mukhara bheri sahanaai। tribidha bayaari baseetheem aai ॥ chaturanginee sena sanga leenhem। bicharata sabahi chunautee deenhem ॥ lachhimana dekhata kaama aneekaa। rahahim dheera tinha kai jaga leekaa ॥ ehi kem eka parama bala naaree। tehi tem ubara subhata soi bhaaree ॥

do. taata teeni ati prabala khala kaama krodha aru lobha। muni bigyaana dhaama mana karahim nimisha mahum chhobha ॥ 38(ka) ॥

lobha kem ichchhaa dambha bala kaama kem kevala naari। krodha ke parusha bachana bala munibara kahahim bichaari ॥ 38(kha) ॥

gunaateeta sacharaachara svaamee। raama umaa saba antarajaamee ॥ kaaminha kai deenataa dekhaai। dheeranha kem mana birati dridhaai ॥ krodha manoja lobha mada maayaa। chhootahim sakala raama keem daayaa ॥ so nara indrajaala nahim bhoolaa। jaa para hoi so nata anukoolaa ॥ umaa kahum maim anubhava apanaa। sata hari bhajanu jagata saba sapanaa ॥ puni prabhu ge sarobara teeraa। pampaa naama subhaga gambheeraa ॥ santa hridaya jasa nirmala baaree। baandhe ghaata manohara chaaree ॥ jaham taham piahim bibidha mriga neeraa। janu udaara griha jaachaka bheeraa ॥

do. purini sabana ota jala begi na paaia marma। maayaachhanna na dekhiai jaise nirguna brahma ॥ 39(ka) ॥

sukhi meena saba ekarasa ati agaadha jala maahim। jathaa dharmaseelanha ke dina sukha sanjuta jaahim ॥ 39(kha) ॥

bikase sarasija naanaa rangaa। madhura mukhara gunjata bahu bhringaa ॥ bolata jalakukkuta kalahamsaa। prabhu biloki janu karata prasamsaa ॥ chakravaaka baka khaga samudaai। dekhata bani barani nahim jaai ॥ sundara khaga gana giraa suhaai। jaata pathika janu leta bolaai ॥ taala sameepa muninha griha chhaae। chahu disi kaanana bitapa suhaae ॥ champaka bakula kadamba tamaalaa। paatala panasa paraasa rasaalaa ॥ nava pallava kusumita taru naanaa। chanchareeka patalee kara gaanaa ॥ seetala manda sugandha subhaau। santata bahi manohara bau ॥ kuhoo kuhoo kokila dhuni karaheem। suni rava sarasa dhyaana muni taraheem ॥

do. phala bhaarana nami bitapa saba rahe bhoomi niaraai। para upakaaree purusha jimi navahim susampati paai ॥ 40 ॥

dekhi raama ati ruchira talaavaa। majjanu keenha parama sukha paavaa ॥ dekhee sundara tarubara chhaayaa। baithe anuja sahita raghuraayaa ॥ taham puni sakala deva muni aae। astuti kari nija dhaama sidhaae ॥ baithe parama prasanna kripaalaa। kahata anuja sana kathaa rasaalaa ॥ birahavanta bhagavantahi dekhee। naarada mana bhaa socha biseshee ॥ mora saapa kari angeekaaraa। sahata raama naanaa dukha bhaaraa ॥ aise prabhuhi bilokum jaai। puni na banihi asa avasaru aai ॥ yaha bichaari naarada kara beenaa। ge jahaam prabhu sukha aaseenaa ॥ gaavata raama charita mridu baanee। prema sahita bahu bhaanti bakhaanee ॥ karata dandavata lie uthaai। raakhe bahuta baara ura laai ॥ svaagata poonchhi nikata baithaare। lachhimana saadara charana pakhaare ॥

do. naanaa bidhi binatee kari prabhu prasanna jiyam jaani। naarada bole bachana taba jori saroruha paani ॥ 41 ॥

sunahu udaara sahaja raghunaayaka। sundara agama sugama bara daayaka ॥ dehu eka bara maagum svaamee। jadyapi jaanata antarajaamee ॥ jaanahu muni tumha mora subhaau। jana sana kabahum ki karum durau ॥ kavana bastu asi priya mohi laagee। jo munibara na sakahu tumha maagee ॥ jana kahum kachhu adeya nahim morem। asa bisvaasa tajahu jani bhorem ॥ taba naarada bole harashaai । asa bara maagum karum dhithaai ॥ jadyapi prabhu ke naama anekaa। shruti kaha adhika eka tem ekaa ॥ raama sakala naamanha te adhikaa। hau naatha agha khaga gana badhikaa ॥

do. raakaa rajanee bhagati tava raama naama soi soma। apara naama udagana bimala basuhum bhagata ura byoma ॥ 42(ka) ॥

evamastu muni sana kaheu kripaasindhu raghunaatha। taba naarada mana harasha ati prabhu pada naayu maatha ॥ 42(kha) ॥

ati prasanna raghunaathahi jaanee। puni naarada bole mridu baanee ॥ raama jabahim prereu nija maayaa। mohehu mohi sunahu raghuraayaa ॥ taba bibaaha maim chaahum keenhaa। prabhu kehi kaarana karai na deenhaa ॥ sunu muni tohi kahum saharosaa। bhajahim je mohi taji sakala bharosaa ॥ karum sadaa tinha kai rakhavaaree। jimi baalaka raakhi mahataaree ॥ gaha sisu bachchha anala ahi dhaai। taham raakhi jananee aragaai ॥ praudha bhem tehi suta para maataa। preeti kari nahim paachhili baataa ॥ more praudha tanaya sama gyaanee। baalaka suta sama daasa amaanee ॥ janahi mora bala nija bala taahee। duhu kaham kaama krodha ripu aahee ॥ yaha bichaari pandita mohi bhajaheem। paaehum gyaana bhagati nahim tajaheem ॥

do. kaama krodha lobhaadi mada prabala moha kai dhaari। tinha maham ati daaruna dukhada maayaaroopee naari ॥ 43 ॥

suni muni kaha puraana shruti santaa। moha bipina kahum naari basantaa ॥ japa tapa nema jalaashraya jhaaree। hoi greeshama soshi saba naaree ॥ kaama krodha mada matsara bhekaa। inhahi harashaprada barashaa ekaa ॥ durbaasanaa kumuda samudaai। tinha kaham sarada sadaa sukhadaai ॥ dharma sakala saraseeruha brindaa। hoi hima tinhahi dahi sukha mandaa ॥ puni mamataa javaasa bahutaai। paluhi naari sisira ritu paai ॥ paapa ulooka nikara sukhakaaree। naari nibida rajanee andhiaree ॥ budhi bala seela satya saba meenaa। banasee sama triya kahahim prabeenaa ॥

do. avaguna moola soolaprada pramadaa saba dukha khaani। taate keenha nivaarana muni maim yaha jiyam jaani ॥ 44 ॥

suni raghupati ke bachana suhaae। muni tana pulaka nayana bhari aae ॥ kahahu kavana prabhu kai asi reetee। sevaka para mamataa aru preetee ॥ je na bhajahim asa prabhu bhrama tyaagee। gyaana ranka nara manda abhaagee ॥ puni saadara bole muni naarada। sunahu raama bigyaana bisaarada ॥ santanha ke lachchhana raghubeeraa। kahahu naatha bhava bhanjana bheeraa ॥ sunu muni santanha ke guna kahoom। jinha te maim unha kem basa rahoom ॥ shata bikaara jita anagha akaamaa। achala akinchana suchi sukhadhaamaa ॥ amitabodha aneeha mitabhogee। satyasaara kabi kobida jogee ॥ saavadhaana maanada madaheenaa। dheera dharma gati parama prabeenaa ॥

do. gunaagaara samsaara dukha rahita bigata sandeha ॥ taji mama charana saroja priya tinha kahum deha na geha ॥ 45 ॥

nija guna shravana sunata sakuchaaheem। para guna sunata adhika harashaaheem ॥ sama seetala nahim tyaagahim neetee। sarala subhaau sabahim sana preetee ॥ japa tapa brata dama sanjama nemaa। guru gobinda bipra pada premaa ॥ shraddhaa chhamaa mayatree daayaa। muditaa mama pada preeti amaayaa ॥ birati bibeka binaya bigyaanaa। bodha jathaaratha beda puraanaa ॥ dambha maana mada karahim na kaau। bhooli na dehim kumaaraga pau ॥ gaavahim sunahim sadaa mama leelaa। hetu rahita parahita rata seelaa ॥ muni sunu saadhunha ke guna jete। kahi na sakahim saarada shruti tete ॥

chham. kahi saka na saarada sesha naarada sunata pada pankaja gahe। asa deenabandhu kripaala apane bhagata guna nija mukha kahe ॥ siru naaha baarahim baara charananhi brahmapura naarada ge ॥ te dhanya tulaseedaasa aasa bihaai je hari ranga rane ॥

do. raavanaari jasu paavana gaavahim sunahim je loga। raama bhagati dridha paavahim binu biraaga japa joga ॥ 46(ka) ॥

deepa sikhaa sama jubati tana mana jani hosi patanga। bhajahi raama taji kaama mada karahi sadaa satasanga ॥ 46(kha) ॥

maasapaaraayana, baaisavaam vishraama iti shreemadraamacharitamaanase sakalakalikalushavidhvamsane triteeyah sopaanah samaaptah। (aranyakaanda samaapta)

శ్రీ రామ చరిత మానస - అరణ్యకాండ గురించి

The Aranya Kanda is the third book (sopana, "step") of Goswami Tulsidas's Ramcharitmanas, the Ramayana in Awadhi. It follows Rama, Sita and Lakshmana in the forest: the meetings with the sages Atri, Sutikshna and Agastya, Anasuya's teaching to Sita, Shurpanakha, the golden deer, Sita's abduction by Ravana, the fall of Jatayu, and Rama's meeting with the devoted Shabari.

రచయిత: Goswami Tulsidas (16th century)

ఎప్పుడు పఠించాలి: In Ramcharitmanas parayana (including the monthly and nine-day readings), and during Navaratri and Rama Navami.

మీకు తెలుసా?

  • The Manas is divided into seven sopanas (steps) instead of kandas, as if they were steps leading down into a sacred lake.
  • Rama's teaching of the nine forms of devotion (navadha bhakti) to Shabari is in this book.
  • The note at the end marks the 22nd rest (vishram) of the month-long reading.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

What happens in the Aranya Kanda?

The forest years, ending with Sita's abduction, Jatayu's death and Rama's meeting with Shabari.

Who wrote the Ramcharitmanas?

Goswami Tulsidas, in the 16th century, in Awadhi.

What is navadha bhakti?

The nine forms of devotion that Rama teaches Shabari in this book.

ఆరాధన, అధ్యయనం కోసం అందించబడింది, జోస్యంగా కాదు. వాణిజ్యేతరం.