अष्टावक्र गीता अष्टादशोऽध्यायः
Karma Siddhanta · पारंपरिक भक्ति पाठ
అష్టావక్ర ఉవాచ
యస్య బోధోదయే తావత్స్వప్నవద్ భవతి భ్రమః । తస్మై సుఖైకరూపాయ నమః శాంతాయ తేజసే ॥ 18-1
అర్జయిత్వాఖిలాన్ అర్థాన్ భోగానాప్నోతి పుష్కలాన్ । న హి సర్వపరిత్యాగమంతరేణ సుఖీ భవేత్ ॥ 18-2॥
కర్తవ్యదుఃఖమార్తండజ్వాలాదగ్ధాంతరాత్మనః । కుతః ప్రశమపీయూషధారాసారమృతే సుఖమ్ ॥ 18-3॥
భవోఽయం భావనామాత్రో న కించిత్ పరమార్థతః । నాస్త్యభావః స్వభావానాం భావాభావవిభావినామ్ ॥ 18-4॥
న దూరం న చ సంకోచాల్లబ్ధమేవాత్మనః పదమ్ । నిర్వికల్పం నిరాయాసం నిర్వికారం నిరంజనమ్ ॥ 18-5॥
వ్యామోహమాత్రవిరతౌ స్వరూపాదానమాత్రతః । వీతశోకా విరాజంతే నిరావరణదృష్టయః ॥ 18-6॥
సమస్తం కల్పనామాత్రమాత్మా ముక్తః సనాతనః । ఇతి విజ్ఞాయ ధీరో హి కిమభ్యస్యతి బాలవత్ ॥ 18-7॥
ఆత్మా బ్రహ్మేతి నిశ్చిత్య భావాభావౌ చ కల్పితౌ । నిష్కామః కిం విజానాతి కిం బ్రూతే చ కరోతి కిమ్ ॥ 18-8॥
అయం సోఽహమయం నాహమితి క్షీణా వికల్పనా । సర్వమాత్మేతి నిశ్చిత్య తూష్ణీంభూతస్య యోగినః ॥ 18-9॥
న విక్షేపో న చైకాగ్ర్యం నాతిబోధో న మూఢతా । న సుఖం న చ వా దుఃఖముపశాంతస్య యోగినః ॥ 18-10॥
స్వారాజ్యే భైక్షవృత్తౌ చ లాభాలాభే జనే వనే । నిర్వికల్పస్వభావస్య న విశేషోఽస్తి యోగినః ॥ 18-11॥
క్వ ధర్మః క్వ చ వా కామః క్వ చార్థః క్వ వివేకితా । ఇదం కృతమిదం నేతి ద్వంద్వైర్ముక్తస్య యోగినః ॥ 18-12॥
కృత్యం కిమపి నైవాస్తి న కాపి హృది రంజనా । యథా జీవనమేవేహ జీవన్ముక్తస్య యోగినః ॥ 18-13॥
క్వ మోహః క్వ చ వా విశ్వం క్వ తద్ ధ్యానం క్వ ముక్తతా । సర్వసంకల్పసీమాయాం విశ్రాంతస్య మహాత్మనః ॥ 18-14॥
యేన విశ్వమిదం దృష్టం స నాస్తీతి కరోతు వై । నిర్వాసనః కిం కురుతే పశ్యన్నపి న పశ్యతి ॥ 18-15॥
యేన దృష్టం పరం బ్రహ్మ సోఽహం బ్రహ్మేతి చింతయేత్ । కిం చింతయతి నిశ్చింతో ద్వితీయం యో న పశ్యతి ॥ 18-16॥
దృష్టో యేనాత్మవిక్షేపో నిరోధం కురుతే త్వసౌ । ఉదారస్తు న విక్షిప్తః సాధ్యాభావాత్కరోతి కిమ్ ॥ 18-17॥
ధీరో లోకవిపర్యస్తో వర్తమానోఽపి లోకవత్ । న సమాధిం న విక్షేపం న లోపం స్వస్య పశ్యతి ॥ 18-18॥
భావాభావవిహీనో యస్తృప్తో నిర్వాసనో బుధః । నైవ కించిత్కృతం తేన లోకదృష్ట్యా వికుర్వతా ॥ 18-19॥
ప్రవృత్తౌ వా నివృత్తౌ వా నైవ ధీరస్య దుర్గ్రహః । యదా యత్కర్తుమాయాతి తత్కృత్వా తిష్ఠతః సుఖమ్ ॥ 18-20॥
నిర్వాసనో నిరాలంబః స్వచ్ఛందో ముక్తబంధనః । క్షిప్తః సంస్కారవాతేన చేష్టతే శుష్కపర్ణవత్ ॥ 18-21॥
అసంసారస్య తు క్వాపి న హర్షో న విషాదతా । స శీతలమనా నిత్యం విదేహ ఇవ రాజయే ॥ 18-22॥
కుత్రాపి న జిహాసాస్తి నాశో వాపి న కుత్రచిత్ । ఆత్మారామస్య ధీరస్య శీతలాచ్ఛతరాత్మనః ॥ 18-23॥
ప్రకృత్యా శూన్యచిత్తస్య కుర్వతోఽస్య యదృచ్ఛయా । ప్రాకృతస్యేవ ధీరస్య న మానో నావమానతా ॥ 18-24॥
కృతం దేహేన కర్మేదం న మయా శుద్ధరూపిణా । ఇతి చింతానురోధీ యః కుర్వన్నపి కరోతి న ॥ 18-25॥
అతద్వాదీవ కురుతే న భవేదపి బాలిశః । జీవన్ముక్తః సుఖీ శ్రీమాన్ సంసరన్నపి శోభతే ॥ 18-26॥
నానావిచారసుశ్రాంతో ధీరో విశ్రాంతిమాగతః । న కల్పతే న జానాతి న శృణోతి న పశ్యతి ॥ 18-27॥
అసమాధేరవిక్షేపాన్ న ముముక్షుర్న చేతరః । నిశ్చిత్య కల్పితం పశ్యన్ బ్రహ్మైవాస్తే మహాశయః ॥ 18-28॥
యస్యాంతః స్యాదహంకారో న కరోతి కరోతి సః । నిరహంకారధీరేణ న కించిదకృతం కృతమ్ ॥ 18-29॥
నోద్విగ్నం న చ సంతుష్టమకర్తృ స్పందవర్జితమ్ । నిరాశం గతసందేహం చిత్తం ముక్తస్య రాజతే ॥ 18-30॥
నిర్ధ్యాతుం చేష్టితుం వాపి యచ్చిత్తం న ప్రవర్తతే । నిర్నిమిత్తమిదం కింతు నిర్ధ్యాయేతి విచేష్టతే ॥ 18-31॥
తత్త్వం యథార్థమాకర్ణ్య మందః ప్రాప్నోతి మూఢతామ్ । అథవా యాతి సంకోచమమూఢః కోఽపి మూఢవత్ ॥ 18-32॥
ఏకాగ్రతా నిరోధో వా మూఢైరభ్యస్యతే భృశమ్ । ధీరాః కృత్యం న పశ్యంతి సుప్తవత్స్వపదే స్థితాః ॥ 18-33॥
అప్రయత్నాత్ ప్రయత్నాద్ వా మూఢో నాప్నోతి నిర్వృతిమ్ । తత్త్వనిశ్చయమాత్రేణ ప్రాజ్ఞో భవతి నిర్వృతః ॥ 18-34॥
శుద్ధం బుద్ధం ప్రియం పూర్ణం నిష్ప్రపంచం నిరామయమ్ । ఆత్మానం తం న జానంతి తత్రాభ్యాసపరా జనాః ॥ 18-35॥
నాప్నోతి కర్మణా మోక్షం విమూఢోఽభ్యాసరూపిణా । ధన్యో విజ్ఞానమాత్రేణ ముక్తస్తిష్ఠత్యవిక్రియః ॥ 18-36॥
మూఢో నాప్నోతి తద్ బ్రహ్మ యతో భవితుమిచ్ఛతి । అనిచ్ఛన్నపి ధీరో హి పరబ్రహ్మస్వరూపభాక్ ॥ 18-37॥
నిరాధారా గ్రహవ్యగ్రా మూఢాః సంసారపోషకాః । ఏతస్యానర్థమూలస్య మూలచ్ఛేదః కృతో బుధైః ॥ 18-38॥
న శాంతిం లభతే మూఢో యతః శమితుమిచ్ఛతి । ధీరస్తత్త్వం వినిశ్చిత్య సర్వదా శాంతమానసః ॥ 18-39॥
క్వాత్మనో దర్శనం తస్య యద్ దృష్టమవలంబతే । ధీరాస్తం తం న పశ్యంతి పశ్యంత్యాత్మానమవ్యయమ్ ॥ 18-40॥
క్వ నిరోధో విమూఢస్య యో నిర్బంధం కరోతి వై । స్వారామస్యైవ ధీరస్య సర్వదాసావకృత్రిమః ॥ 18-41॥
భావస్య భావకః కశ్చిన్ న కించిద్ భావకోపరః । ఉభయాభావకః కశ్చిద్ ఏవమేవ నిరాకులః ॥ 18-42॥
శుద్ధమద్వయమాత్మానం భావయంతి కుబుద్ధయః । న తు జానంతి సంమోహాద్యావజ్జీవమనిర్వృతాః ॥ 18-43॥
ముముక్షోర్బుద్ధిరాలంబమంతరేణ న విద్యతే । నిరాలంబైవ నిష్కామా బుద్ధిర్ముక్తస్య సర్వదా ॥ 18-44॥
విషయద్వీపినో వీక్ష్య చకితాః శరణార్థినః । విశంతి ఝటితి క్రోడం నిరోధైకాగ్రసిద్ధయే ॥ 18-45॥
నిర్వాసనం హరిం దృష్ట్వా తూష్ణీం విషయదంతినః । పలాయంతే న శక్తాస్తే సేవంతే కృతచాటవః ॥ 18-46॥
న ముక్తికారికాం ధత్తే నిఃశంకో యుక్తమానసః । పశ్యన్ శృణ్వన్ స్పృశన్ జిఘ్రన్నశ్నన్నాస్తే యథాసుఖమ్ ॥ 18-47॥
వస్తుశ్రవణమాత్రేణ శుద్ధబుద్ధిర్నిరాకులః । నైవాచారమనాచారమౌదాస్యం వా ప్రపశ్యతి ॥ 18-48॥
యదా యత్కర్తుమాయాతి తదా తత్కురుతే ఋజుః । శుభం వాప్యశుభం వాపి తస్య చేష్టా హి బాలవత్ ॥ 18-49॥
స్వాతంత్ర్యాత్సుఖమాప్నోతి స్వాతంత్ర్యాల్లభతే పరమ్ । స్వాతంత్ర్యాన్నిర్వృతిం గచ్ఛేత్స్వాతంత్ర్యాత్ పరమం పదమ్ ॥ 18-50॥
అకర్తృత్వమభోక్తృత్వం స్వాత్మనో మన్యతే యదా । తదా క్షీణా భవంత్యేవ సమస్తాశ్చిత్తవృత్తయః ॥ 18-51॥
ఉచ్ఛృంఖలాప్యకృతికా స్థితిర్ధీరస్య రాజతే । న తు సస్పృహచిత్తస్య శాంతిర్మూఢస్య కృత్రిమా ॥ 18-52॥
విలసంతి మహాభోగైర్విశంతి గిరిగహ్వరాన్ । నిరస్తకల్పనా ధీరా అబద్ధా ముక్తబుద్ధయః ॥ 18-53॥
శ్రోత్రియం దేవతాం తీర్థమంగనాం భూపతిం ప్రియమ్ । దృష్ట్వా సంపూజ్య ధీరస్య న కాపి హృది వాసనా ॥ 18-54॥
భృత్యైః పుత్రైః కలత్రైశ్చ దౌహిత్రైశ్చాపి గోత్రజైః । విహస్య ధిక్కృతో యోగీ న యాతి వికృతిం మనాక్ ॥ 18-55॥
సంతుష్టోఽపి న సంతుష్టః ఖిన్నోఽపి న చ ఖిద్యతే । తస్యాశ్చర్యదశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే ॥ 18-56॥
కర్తవ్యతైవ సంసారో న తాం పశ్యంతి సూరయః । శూన్యాకారా నిరాకారా నిర్వికారా నిరామయాః ॥ 18-57॥
అకుర్వన్నపి సంక్షోభాద్ వ్యగ్రః సర్వత్ర మూఢధీః । కుర్వన్నపి తు కృత్యాని కుశలో హి నిరాకులః ॥ 18-58॥
సుఖమాస్తే సుఖం శేతే సుఖమాయాతి యాతి చ । సుఖం వక్తి సుఖం భుంక్తే వ్యవహారేఽపి శాంతధీః ॥ 18-59॥
స్వభావాద్యస్య నైవార్తిర్లోకవద్ వ్యవహారిణః । మహాహ్రద ఇవాక్షోభ్యో గతక్లేశః సుశోభతే ॥ 18-60॥
నివృత్తిరపి మూఢస్య ప్రవృత్తి రుపజాయతే । ప్రవృత్తిరపి ధీరస్య నివృత్తిఫలభాగినీ ॥ 18-61॥
పరిగ్రహేషు వైరాగ్యం ప్రాయో మూఢస్య దృశ్యతే । దేహే విగలితాశస్య క్వ రాగః క్వ విరాగతా ॥ 18-62॥
భావనాభావనాసక్తా దృష్టిర్మూఢస్య సర్వదా । భావ్యభావనయా సా తు స్వస్థస్యాదృష్టిరూపిణీ ॥ 18-63॥
సర్వారంభేషు నిష్కామో యశ్చరేద్ బాలవన్ మునిః । న లేపస్తస్య శుద్ధస్య క్రియమాణేఽపి కర్మణి ॥ 18-64॥
స ఏవ ధన్య ఆత్మజ్ఞః సర్వభావేషు యః సమః । పశ్యన్ శృణ్వన్ స్పృశన్ జిఘ్రన్న్ అశ్నన్నిస్తర్షమానసః ॥ 18-65॥
క్వ సంసారః క్వ చాభాసః క్వ సాధ్యం క్వ చ సాధనమ్ । ఆకాశస్యేవ ధీరస్య నిర్వికల్పస్య సర్వదా ॥ 18-66॥
స జయత్యర్థసంన్యాసీ పూర్ణస్వరసవిగ్రహః । అకృత్రిమోఽనవచ్ఛిన్నే సమాధిర్యస్య వర్తతే ॥ 18-67॥
బహునాత్ర కిముక్తేన జ్ఞాతతత్త్వో మహాశయః । భోగమోక్షనిరాకాంక్షీ సదా సర్వత్ర నీరసః ॥ 18-68॥
మహదాది జగద్ద్వైతం నామమాత్రవిజృంభితమ్ । విహాయ శుద్ధబోధస్య కిం కృత్యమవశిష్యతే ॥ 18-69॥
భ్రమభూతమిదం సర్వం కించిన్నాస్తీతి నిశ్చయీ । అలక్ష్యస్ఫురణః శుద్ధః స్వభావేనైవ శామ్యతి ॥ 18-70॥
శుద్ధస్ఫురణరూపస్య దృశ్యభావమపశ్యతః । క్వ విధిః క్వ చ వైరాగ్యం క్వ త్యాగః క్వ శమోఽపి వా ॥ 18-71॥
స్ఫురతోఽనంతరూపేణ ప్రకృతిం చ న పశ్యతః । క్వ బంధః క్వ చ వా మోక్షః క్వ హర్షః క్వ విషాదితా ॥ 18-72॥
బుద్ధిపర్యంతసంసారే మాయామాత్రం వివర్తతే । నిర్మమో నిరహంకారో నిష్కామః శోభతే బుధః ॥ 18-73॥
అక్షయం గతసంతాపమాత్మానం పశ్యతో మునేః । క్వ విద్యా చ క్వ వా విశ్వం క్వ దేహోఽహం మమేతి వా ॥ 18-74॥
నిరోధాదీని కర్మాణి జహాతి జడధీర్యది । మనోరథాన్ ప్రలాపాంశ్చ కర్తుమాప్నోత్యతత్క్షణాత్ ॥ 18-75॥
మందః శ్రుత్వాపి తద్వస్తు న జహాతి విమూఢతామ్ । నిర్వికల్పో బహిర్యత్నాదంతర్విషయలాలసః ॥ 18-76॥
జ్ఞానాద్ గలితకర్మా యో లోకదృష్ట్యాపి కర్మకృత్ । నాప్నోత్యవసరం కర్తుం వక్తుమేవ న కించన ॥ 18-77॥
క్వ తమః క్వ ప్రకాశో వా హానం క్వ చ న కించన । నిర్వికారస్య ధీరస్య నిరాతంకస్య సర్వదా ॥ 18-78॥
క్వ ధైర్యం క్వ వివేకిత్వం క్వ నిరాతంకతాపి వా । అనిర్వాచ్యస్వభావస్య నిఃస్వభావస్య యోగినః ॥ 18-79॥
న స్వర్గో నైవ నరకో జీవన్ముక్తిర్న చైవ హి । బహునాత్ర కిముక్తేన యోగదృష్ట్యా న కించన ॥ 18-80॥
నైవ ప్రార్థయతే లాభం నాలాభేనానుశోచతి । ధీరస్య శీతలం చిత్తమమృతేనైవ పూరితమ్ ॥ 18-81॥
న శాంతం స్తౌతి నిష్కామో న దుష్టమపి నిందతి । సమదుఃఖసుఖస్తృప్తః కించిత్ కృత్యం న పశ్యతి ॥ 18-82॥
ధీరో న ద్వేష్టి సంసారమాత్మానం న దిదృక్షతి । హర్షామర్షవినిర్ముక్తో న మృతో న చ జీవతి ॥ 18-83॥
నిఃస్నేహః పుత్రదారాదౌ నిష్కామో విషయేషు చ । నిశ్చింతః స్వశరీరేఽపి నిరాశః శోభతే బుధః ॥ 18-84॥
తుష్టిః సర్వత్ర ధీరస్య యథాపతితవర్తినః । స్వచ్ఛందం చరతో దేశాన్ యత్రస్తమితశాయినః ॥ 18-85॥
పతతూదేతు వా దేహో నాస్య చింతా మహాత్మనః । స్వభావభూమివిశ్రాంతివిస్మృతాశేషసంసృతేః ॥ 18-86॥
అకించనః కామచారో నిర్ద్వంద్వశ్ఛిన్నసంశయః । అసక్తః సర్వభావేషు కేవలో రమతే బుధః ॥ 18-87॥
నిర్మమః శోభతే ధీరః సమలోష్టాశ్మకాంచనః । సుభిన్నహృదయగ్రంథిర్వినిర్ధూతరజస్తమః ॥ 18-88॥
సర్వత్రానవధానస్య న కించిద్ వాసనా హృది । ముక్తాత్మనో వితృప్తస్య తులనా కేన జాయతే ॥ 18-89॥
జానన్నపి న జానాతి పశ్యన్నపి న పశ్యతి । బ్రువన్న్ అపి న చ బ్రూతే కోఽన్యో నిర్వాసనాదృతే ॥ 18-90॥
భిక్షుర్వా భూపతిర్వాపి యో నిష్కామః స శోభతే । భావేషు గలితా యస్య శోభనాశోభనా మతిః ॥ 18-91॥
క్వ స్వాచ్ఛంద్యం క్వ సంకోచః క్వ వా తత్త్వవినిశ్చయః । నిర్వ్యాజార్జవభూతస్య చరితార్థస్య యోగినః ॥ 18-92॥
ఆత్మవిశ్రాంతితృప్తేన నిరాశేన గతార్తినా । అంతర్యదనుభూయేత తత్ కథం కస్య కథ్యతే ॥ 18-93॥
సుప్తోఽపి న సుషుప్తౌ చ స్వప్నేఽపి శయితో న చ । జాగరేఽపి న జాగర్తి ధీరస్తృప్తః పదే పదే ॥ 18-94॥
జ్ఞః సచింతోఽపి నిశ్చింతః సేంద్రియోఽపి నిరింద్రియః । సుబుద్ధిరపి నిర్బుద్ధిః సాహంకారోఽనహంకృతిః ॥ 18-95॥
న సుఖీ న చ వా దుఃఖీ న విరక్తో న సంగవాన్ । న ముముక్షుర్న వా ముక్తా న కించిన్న చ కించన ॥ 18-96॥
విక్షేపేఽపి న విక్షిప్తః సమాధౌ న సమాధిమాన్ । జాడ్యేఽపి న జడో ధన్యః పాండిత్యేఽపి న పండితః ॥ 18-97॥
ముక్తో యథాస్థితిస్వస్థః కృతకర్తవ్యనిర్వృతః । సమః సర్వత్ర వైతృష్ణ్యాన్న స్మరత్యకృతం కృతమ్ ॥ 18-98॥
న ప్రీయతే వంద్యమానో నింద్యమానో న కుప్యతి । నైవోద్విజతి మరణే జీవనే నాభినందతి ॥ 18-99॥
న ధావతి జనాకీర్ణం నారణ్యముపశాంతధీః । యథాతథా యత్రతత్ర సమ ఏవావతిష్ఠతే ॥ 18-100॥
अष्टावक्र गीता अष्टादशोऽध्यायः के बारे में
Chapter 18 is the longest and best-known chapter of the Ashtavakra Gita, a classic of Advaita Vedanta in which the sage Ashtavakra teaches King Janaka. It describes the state of a person who has realised the Self: calm, free of craving and fear, and unmoved by praise or blame, acting in the world without being bound by it.
स्रोत: Ashtavakra Gita (Ashtavakra Samhita)
क्या आप जानते हैं?
- The chapter is often called the "Shanti Shatakam", the hundred verses on peace.
- Ashtavakra's name means "bent in eight places"; the story goes that he was mocked for his body in Janaka's court and replied that a wise person looks at the Self, not the skin.
- Sri Ramakrishna is said to have had the young Narendranath (later Swami Vivekananda) read the Ashtavakra Gita to him.
- The Ashtavakra Gita has 20 chapters and is studied alongside the Bhagavad Gita and the Upanishads in Advaita teaching.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
What is chapter 18 of the Ashtavakra Gita about?
It describes the life and outlook of a self-realised person (a jivanmukta): inner peace, freedom from desire and equanimity.
Who are the speakers in the Ashtavakra Gita?
The sage Ashtavakra and King Janaka of Mithila, who asks how to attain knowledge and liberation.
Is the Ashtavakra Gita part of the Mahabharata?
No. It is an independent text, unlike the Bhagavad Gita, although Ashtavakra himself is mentioned in the Mahabharata.
उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।
और भक्ति पाठ