ಮುಂಡಕ ಉಪನಿಷದ್ - ದ್ವಿತೀಯ ಮುಂಡಕ, ದ್ವಿತೀಯ ಕಾಂಡಃ
Vedic · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ
॥ ದ್ವಿತೀಯ ಮುಂಡಕೇ ದ್ವಿತೀಯಃ ಖಂಡಃ ॥
ಆವಿಃ ಸಂನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಚರಂ ನಾಮ ಮಹತ್ಪದಮತ್ರೈತತ್ ಸಮರ್ಪಿತಮ್ । ಏಜತ್ಪ್ರಾಣನ್ನಿಮಿಷಚ್ಚ ಯದೇತಜ್ಜಾನಥ ಸದಸದ್ವರೇಣ್ಯಂ ಪರಂ-ವಿಁಜ್ಞಾನಾದ್ಯದ್ವರಿಷ್ಠಂ ಪ್ರಜಾನಾಮ್ ॥ 1॥
ಯದರ್ಚಿಮದ್ಯದಣುಭ್ಯೋಽಣು ಚ ಯಸ್ಮಿ~ಲ್ಲೋಕಾ ನಿಹಿತಾ ಲೋಕಿನಶ್ಚ । ತದೇತದಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ ಪ್ರಾಣಸ್ತದು ವಾಙ್ಮನಃ ತದೇತತ್ಸತ್ಯಂ ತದಮೃತಂ ತದ್ವೇದ್ಧವ್ಯಂ ಸೋಮ್ಯ ವಿದ್ಧಿ ॥ 2॥
ಧನುರ್ ಗೃಹೀತ್ವೌಪನಿಷದಂ ಮಹಾಸ್ತ್ರಂ ಶರಂ ಹ್ಯುಪಾಸಾ ನಿಶಿತಂ ಸಂಧಯೀತ । ಆಯಮ್ಯ ತದ್ಭಾವಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಲಕ್ಷ್ಯಂ ತದೇವಾಕ್ಷರಂ ಸೋಮ್ಯ ವಿದ್ಧಿ ॥ 3॥
ಪ್ರಣವೋ ಧನುಃ ಶಾರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ತಲ್ಲಕ್ಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ । ಅಪ್ರಮತ್ತೇನ ವೇದ್ಧವ್ಯಂ ಶರವತ್ ತನ್ಮಯೋ ಭವೇತ್ ॥ 4॥
ಯಸ್ಮಿನ್ ದ್ಯೌಃ ಪೃಥಿವೀ ಚಾಂತರಿಕ್ಷಮೋತಂ ಮನಃ ಸಹ ಪ್ರಾಣೈಶ್ಚ ಸರ್ವೈಃ । ತಮೇವೈಕಂ ಜಾನಥ ಆತ್ಮಾನಮನ್ಯಾ ವಾಚೋ ವಿಮುಂಚಥಾಮೃತಸ್ಯೈಷ ಸೇತುಃ ॥ 5॥
ಅರಾ ಇವ ರಥನಾಭೌ ಸಂಹತಾ ಯತ್ರ ನಾಡ್ಯಃ । ಸ ಏಷೋಽಂತಶ್ಚರತೇ ಬಹುಧಾ ಜಾಯಮಾನಃ । ಓಮಿತ್ಯೇವಂ ಧ್ಯಾಯಥ ಆತ್ಮಾನಂ ಸ್ವಸ್ತಿ ವಃ ಪಾರಾಯ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ ॥ 6॥
ಯಃ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವವಿದ್ ಯಸ್ಯೈಷ ಮಹಿಮಾ ಭುವಿ । ದಿವ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೇ ಹ್ಯೇಷ ವ್ಯೋಮ್ನ್ಯಾತ್ಮಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ॥
ಮನೋಮಯಃ ಪ್ರಾಣಶರೀರನೇತಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋಽನ್ನೇ ಹೃದಯಂ ಸನ್ನಿಧಾಯ । ತದ್ ವಿಜ್ಞಾನೇನ ಪರಿಪಶ್ಯಂತಿ ಧೀರಾ ಆನಂದರೂಪಮಮೃತಂ-ಯಁದ್ ವಿಭಾತಿ ॥ 7॥
ಭಿದ್ಯತೇ ಹೃದಯಗ್ರಂಥಿಶ್ಛಿದ್ಯಂತೇ ಸರ್ವಸಂಶಯಾಃ । ಕ್ಷೀಯಂತೇ ಚಾಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ತಸ್ಮಿನ್ ದೃಷ್ಟೇ ಪರಾವರೇ ॥ 8॥
ಹಿರಣ್ಮಯೇ ಪರೇ ಕೋಶೇ ವಿರಜಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನಿಷ್ಕಲಮ್ । ತಚ್ಛುಭ್ರಂ ಜ್ಯೋತಿಷಂ ಜ್ಯೋತಿಸ್ತದ್ ಯದಾತ್ಮವಿದೋ ವಿದುಃ ॥ 9॥
ನ ತತ್ರ ಸೂರ್ಯೋ ಭಾತಿ ನ ಚಂದ್ರತಾರಕಂ ನೇಮಾ ವಿದ್ಯುತೋ ಭಾಂತಿ ಕುತೋಽಯಮಗ್ನಿಃ । ತಮೇವ ಭಾಂತಮನುಭಾತಿ ಸರ್ವಂ ತಸ್ಯ ಭಾಸಾ ಸರ್ವಮಿದಂ-ವಿಁಭಾತಿ ॥ 10॥
ಬ್ರಹ್ಮೈವೇದಮಮೃತಂ ಪುರಸ್ತಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಪಶ್ಚಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ದಕ್ಷಿಣತಶ್ಚೋತ್ತರೇಣ । ಅಧಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಚ ಪ್ರಸೃತಂ ಬ್ರಹ್ಮೈವೇದಂ-ವಿಁಶ್ವಮಿದಂ-ವಁರಿಷ್ಠಮ್ ॥ 11॥
॥ ಇತಿ ಮುಂಡಕೋಪನಿಷದಿ ದ್ವಿತೀಯಮುಂಡಕೇ ದ್ವಿತೀಯಃ ಖಂಡಃ ॥
ಮುಂಡಕ ಉಪನಿಷದ್ - ದ್ವಿತೀಯ ಮುಂಡಕ, ದ್ವಿತೀಯ ಕಾಂಡಃ ಬಗ್ಗೆ
ಇದು ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಎರಡನೇ ಮುಂಡಕದ ಎರಡನೇ ಖಂಡ. ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಕಟವಾದರೂ ಅಡಗಿದ, ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ, ಚಲಿಸುವ ಉಸಿರಾಡುವ ಕಣ್ಣುಮಿಟುಕಿಸುವ ಎಲ್ಲವೂ ನೆಲೆಸಿದ ಮಹಾಪದವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರ ನೀಡುತ್ತದೆ: "ಪ್ರಣವ ಧನುಸ್ಸು, ಆತ್ಮ ಬಾಣ, ಬ್ರಹ್ಮ ಗುರಿ; ಅಪ್ರಮತ್ತನಾಗಿ ಹೊಡೆಯಬೇಕು, ಬಾಣದಂತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ತನ್ಮಯನಾಗಬೇಕು." ಪರವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಹೃದಯಗ್ರಂಥಿ ಕಡಿಯುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯಗಳು ನೀಗುತ್ತವೆ, ಕರ್ಮ ಕ್ಷಯಿಸುತ್ತದೆ. "ನ ತತ್ರ ಸೂರ್ಯೋ ಭಾತಿ" ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ: ಅಥರ್ವವೇದ, ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ ೨.೨
ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ಉಪನಿಷದಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ವೇದಪಠಣದಲ್ಲಿ.
ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?
- ೪ನೇ ಶ್ಲೋಕ "ಪ್ರಣವೋ ಧನುಃ ಶರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ" ಓಂಕಾರಧ್ಯಾನದ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
- ಹೃದಯಗ್ರಂಥಿ ಕಡಿಯುವ ಕುರಿತ ೮ನೇ ಶ್ಲೋಕ "ಭಿದ್ಯತೇ ಹೃದಯಗ್ರಂಥಿಃ" ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
೪ನೇ ಶ್ಲೋಕದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು ಯಾವುದು?
ಓಂಕಾರ; ಆತ್ಮ ಬಾಣ, ಬ್ರಹ್ಮ ಗುರಿ.
ಪರವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?
ಹೃದಯಗ್ರಂಥಿ ಕಡಿದು ಸಂಶಯಗಳು ನೀಗುತ್ತವೆ.
ಈ ಉಪನಿಷತ್ತು ಯಾವ ವೇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ?
ಅಥರ್ವವೇದ.
ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.