ನಟರಾಜ ಸ್ತೋತ್ರಂ (ಪತಂಜಲಿ ಕೃತಂ)
Shiva · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ
ಅಥ ಚರಣಶೃಂಗರಹಿತ ಶ್ರೀ ನಟರಾಜ ಸ್ತೋತ್ರಂ
ಸದಂಚಿತ-ಮುದಂಚಿತ ನಿಕುಂಚಿತ ಪದಂ ಝಲಝಲಂ-ಚಲಿತ ಮಂಜು ಕಟಕಮ್ । ಪತಂಜಲಿ ದೃಗಂಜನ-ಮನಂಜನ-ಮಚಂಚಲಪದಂ ಜನನ ಭಂಜನ ಕರಮ್ । ಕದಂಬರುಚಿಮಂಬರವಸಂ ಪರಮಮಂಬುದ ಕದಂಬ ಕವಿಡಂಬಕ ಗಲಂ ಚಿದಂಬುಧಿ ಮಣಿಂ ಬುಧ ಹೃದಂಬುಜ ರವಿಂ ಪರ ಚಿದಂಬರ ನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 1 ॥
ಹರಂ ತ್ರಿಪುರ ಭಂಜನ-ಮನಂತಕೃತಕಂಕಣ-ಮಖಂಡದಯ-ಮಂತರಹಿತಂ ವಿರಿಂಚಿಸುರಸಂಹತಿಪುರಂಧರ ವಿಚಿಂತಿತಪದಂ ತರುಣಚಂದ್ರಮಕುಟಮ್ । ಪರಂ ಪದ ವಿಖಂಡಿತಯಮಂ ಭಸಿತ ಮಂಡಿತತನುಂ ಮದನವಂಚನ ಪರಂ ಚಿರಂತನಮಮುಂ ಪ್ರಣವಸಂಚಿತನಿಧಿಂ ಪರ ಚಿದಂಬರ ನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 2 ॥
ಅವಂತಮಖಿಲಂ ಜಗದಭಂಗ ಗುಣತುಂಗಮಮತಂ ಧೃತವಿಧುಂ ಸುರಸರಿತ್- ತರಂಗ ನಿಕುರುಂಬ ಧೃತಿ ಲಂಪಟ ಜಟಂ ಶಮನದಂಭಸುಹರಂ ಭವಹರಮ್ । ಶಿವಂ ದಶದಿಗಂತರ ವಿಜೃಂಭಿತಕರಂ ಕರಲಸನ್ಮೃಗಶಿಶುಂ ಪಶುಪತಿಂ ಹರಂ ಶಶಿಧನಂಜಯಪತಂಗನಯನಂ ಪರ ಚಿದಂಬರ ನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 3 ॥
ಅನಂತನವರತ್ನವಿಲಸತ್ಕಟಕಕಿಂಕಿಣಿಝಲಂ ಝಲಝಲಂ ಝಲರವಂ ಮುಕುಂದವಿಧಿ ಹಸ್ತಗತಮದ್ದಲ ಲಯಧ್ವನಿಧಿಮಿದ್ಧಿಮಿತ ನರ್ತನ ಪದಮ್ । ಶಕುಂತರಥ ಬರ್ಹಿರಥ ನಂದಿಮುಖ ಭೃಂಗಿರಿಟಿಸಂಘನಿಕಟಂ ಭಯಹರಂ ಸನಂದ ಸನಕ ಪ್ರಮುಖ ವಂದಿತ ಪದಂ ಪರ ಚಿದಂಬರ ನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 4 ॥
ಅನಂತಮಹಸಂ ತ್ರಿದಶವಂದ್ಯ ಚರಣಂ ಮುನಿ ಹೃದಂತರ ವಸಂತಮಮಲಂ ಕಬಂಧ ವಿಯದಿಂದ್ವವನಿ ಗಂಧವಹ ವಹ್ನಿಮಖ ಬಂಧುರವಿಮಂಜು ವಪುಷಮ್ । ಅನಂತವಿಭವಂ ತ್ರಿಜಗದಂತರ ಮಣಿಂ ತ್ರಿನಯನಂ ತ್ರಿಪುರ ಖಂಡನ ಪರಂ ಸನಂದ ಮುನಿ ವಂದಿತ ಪದಂ ಸಕರುಣಂ ಪರ ಚಿದಂಬರ ನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 5 ॥
ಅಚಿಂತ್ಯಮಲಿವೃಂದ ರುಚಿ ಬಂಧುರಗಲಂ ಕುರಿತ ಕುಂದ ನಿಕುರುಂಬ ಧವಲಂ ಮುಕುಂದ ಸುರ ವೃಂದ ಬಲ ಹಂತೃ ಕೃತ ವಂದನ ಲಸಂತಮಹಿಕುಂಡಲ ಧರಮ್ । ಅಕಂಪಮನುಕಂಪಿತ ರತಿಂ ಸುಜನ ಮಂಗಲನಿಧಿಂ ಗಜಹರಂ ಪಶುಪತಿಂ ಧನಂಜಯ ನುತಂ ಪ್ರಣತ ರಂಜನಪರಂ ಪರ ಚಿದಂಬರ ನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 6 ॥
ಪರಂ ಸುರವರಂ ಪುರಹರಂ ಪಶುಪತಿಂ ಜನಿತ ದಂತಿಮುಖ ಷಣ್ಮುಖಮಮುಂ ಮೃಡಂ ಕನಕ ಪಿಂಗಲ ಜಟಂ ಸನಕ ಪಂಕಜ ರವಿಂ ಸುಮನಸಂ ಹಿಮರುಚಿಮ್ । ಅಸಂಘಮನಸಂ ಜಲಧಿ ಜನ್ಮಗರಲಂ ಕವಲಯಂತ ಮತುಲಂ ಗುಣನಿಧಿಂ ಸನಂದ ವರದಂ ಶಮಿತಮಿಂದು ವದನಂ ಪರ ಚಿದಂಬರ ನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 7 ॥
ಅಜಂ ಕ್ಷಿತಿರಥಂ ಭುಜಗಪುಂಗವಗುಣಂ ಕನಕ ಶೃಂಗಿ ಧನುಷಂ ಕರಲಸತ್ ಕುರಂಗ ಪೃಥು ಟಂಕ ಪರಶುಂ ರುಚಿರ ಕುಂಕುಮ ರುಚಿಂ ಡಮರುಕಂ ಚ ದಧತಮ್ । ಮುಕುಂದ ವಿಶಿಖಂ ನಮದವಂಧ್ಯ ಫಲದಂ ನಿಗಮ ವೃಂದ ತುರಗಂ ನಿರುಪಮಂ ಸ ಚಂಡಿಕಮಮುಂ ಝಟಿತಿ ಸಂಹೃತಪುರಂ ಪರ ಚಿದಂಬರ ನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 8 ॥
ಅನಂಗಪರಿಪಂಥಿನಮಜಂ ಕ್ಷಿತಿ ಧುರಂಧರಮಲಂ ಕರುಣಯಂತಮಖಿಲಂ ಜ್ವಲಂತಮನಲಂ ದಧತಮಂತಕರಿಪುಂ ಸತತಮಿಂದ್ರ ಸುರವಂದಿತಪದಮ್ । ಉದಂಚದರವಿಂದಕುಲ ಬಂಧುಶತ ಬಿಂಬರುಚಿ ಸಂಹತಿ ಸುಗಂಧಿ ವಪುಷಂ ಪತಂಜಲಿ ನುತಂ ಪ್ರಣವ ಪಂಜರ ಶುಕಂ ಪರ ಚಿದಂಬರ ನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 9 ॥
ಇತಿ ಸ್ತವಮಮುಂ ಭುಜಗಪುಂಗವ ಕೃತಂ ಪ್ರತಿದಿನಂ ಪಠತಿ ಯಃ ಕೃತಮುಖಃ ಸದಃ ಪ್ರಭುಪದ ದ್ವಿತಯದರ್ಶನಪದಂ ಸುಲಲಿತಂ ಚರಣ ಶೃಂಗ ರಹಿತಮ್ । ಸರಃ ಪ್ರಭವ ಸಂಭವ ಹರಿತ್ಪತಿ ಹರಿಪ್ರಮುಖ ದಿವ್ಯನುತ ಶಂಕರಪದಂ ಸ ಗಚ್ಛತಿ ಪರಂ ನ ತು ಜನುರ್ಜಲನಿಧಿಂ ಪರಮದುಃಖಜನಕಂ ದುರಿತದಮ್ ॥ 10 ॥
ಇತಿ ಶ್ರೀ ಪತಂಜಲಿಮುನಿ ಪ್ರಣೀತಂ ಚರಣಶೃಂಗರಹಿತ ನಟರಾಜ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಸಂಪೂರ್ಣಮ್ ॥
ನಟರಾಜ ಸ್ತೋತ್ರಂ (ಪತಂಜಲಿ ಕೃತಂ) ಬಗ್ಗೆ
ಪತಂಜಲಿಕೃತ ನಟರಾಜ ಸ್ತೋತ್ರ ("ಚರಣಶೃಂಗರಹಿತ" ಸ್ತೋತ್ರ) ಚಿದಂಬರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ನಟರಾಜ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. ಎತ್ತಿದ ಮತ್ತು ಬಾಗಿದ ಪಾದಗಳು, ಝಲಝಲಿಸುವ ಗೆಜ್ಜೆಗಳು, ಜಟೆಯಲ್ಲಿನ ಗಂಗಾ ತರಂಗಗಳು, ಕೈಯಲ್ಲಿನ ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ಲಯಬದ್ಧ ಅಕ್ಷರಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.
ರಚನೆಕಾರರು: ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿ
ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದ ಆರುದ್ರಾ ದರ್ಶನದಂದು, ಸೋಮವಾರ, ಪ್ರದೋಷ ಮತ್ತು ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು.
ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?
- "ಚರಣಶೃಂಗರಹಿತ" ಎಂದರೆ "ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಂಬುಗಳಿಲ್ಲದ": ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲು, ಕೊಂಬುಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಕೊಂಬಿರುವ ನಂದಿ ಕಾಲಿಲ್ಲದ ಸರ್ಪರೂಪಿ ಪತಂಜಲಿಯನ್ನು ಹಂಗಿಸಿದಾಗ ಪತಂಜಲಿ ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿದರು ಎಂಬ ಕಥೆಯಿದೆ.
- ಪತಂಜಲಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಘ್ರಪಾದ ಮುನಿಗಳು ನಟರಾಜನೇ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರಾದ ಚಿದಂಬರದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ವಿಶ್ವನೃತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಪತಂಜಲಿಯನ್ನು ಯೋಗಸೂತ್ರಗಳ ಕರ್ತೃವೆಂದೂ ಆದಿಶೇಷನ ಅವತಾರವೆಂದೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
"ಚರಣಶೃಂಗರಹಿತ" ಎಂದರೇನು?
"ಕಾಲು, ಕೊಂಬುಗಳಿಲ್ಲದ": ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲು-ಕೊಂಬುಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಈ ಸ್ತೋತ್ರ ರಚಿತವಾಗಿದೆ.
ಈ ನಟರಾಜ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಬರೆದವರು ಯಾರು?
ಅದರ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಿವ ಪತಂಜಲಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸಿದ?
ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚಿದಂಬರದಲ್ಲಿ; ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ನಟರಾಜನಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯಗಳು