MuhurtaNow

চাণক্য় নীতি - দ্বাদশোঽধ্য়ায়ঃ

Chanakya Neethi · প্রথাগত ভক্তিপাঠ

ಸಾನಂದಂ ಸದನಂ ಸುತಾಸ್ತು ಸುಧಿಯಃ ಕಾಂತಾ ಪ್ರಿಯಾಲಾಪಿನೀ ಇಚ್ಛಾಪೂರ್ತಿಧನಂ ಸ್ವಯೋಷಿತಿ ರತಿಃ ಸ್ವಾಜ್ಞಾಪರಾಃ ಸೇವಕಾಃ । ಆತಿಥ್ಯಂ ಶಿವಪೂಜನಂ ಪ್ರತಿದಿನಂ ಮಿಷ್ಟಾನ್ನಪಾನಂ ಗೃಹೇ ಸಾಧೋಃ ಸಂಗಮುಪಾಸತೇ ಚ ಸತತಂ ಧನ್ಯೋ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮಃ ॥ 01 ॥

ಆರ್ತೇಷು ವಿಪ್ರೇಷು ದಯಾನ್ವಿತಶ್ಚ ಯಚ್ಛ್ರದ್ಧಯಾ ಸ್ವಲ್ಪಮುಪೈತಿ ದಾನಮ್ । ಅನಂತಪಾರಮುಪೈತಿ ರಾಜನ್ ಯದ್ದೀಯತೇ ತನ್ನ ಲಭೇದ್ದ್ವಿಜೇಭ್ಯಃ ॥ 02 ॥

ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಂ ಸ್ವಜನೇ ದಯಾ ಪರಜನೇ ಶಾಠ್ಯಂ ಸದಾ ದುರ್ಜನೇ ಪ್ರೀತಿಃ ಸಾಧುಜನೇ ಸ್ಮಯಃ ಖಲಜನೇ ವಿದ್ವಜ್ಜನೇ ಚಾರ್ಜವಮ್ । ಶೌರ್ಯಂ ಶತ್ರುಜನೇ ಕ್ಷಮಾ ಗುರುಜನೇ ನಾರೀಜನೇ ಧೂರ್ತತಾ ಇತ್ಥಂ ಯೇ ಪುರುಷಾ ಕಲಾಸು ಕುಶಲಾಸ್ತೇಷ್ವೇವ ಲೋಕಸ್ಥಿತಿಃ ॥ 03 ॥

ಹಸ್ತೌ ದಾನವಿವರ್ಜಿತೌ ಶ್ರುತಿಪುಟೌ ಸಾರಸ್ವತದ್ರೋಹಿಣೌ ನೇತ್ರೇ ಸಾಧುವಿಲೋಕನೇನ ರಹಿತೇ ಪಾದೌ ನ ತೀರ್ಥಂ ಗತೌ । ಅನ್ಯಾಯಾರ್ಜಿತವಿತ್ತಪೂರ್ಣಮುದರಂ ಗರ್ವೇಣ ತುಂಗಂ ಶಿರೋ ರೇ ರೇ ಜಂಬುಕ ಮುಂಚ ಮುಂಚ ಸಹಸಾ ನೀಚಂ ಸುನಿಂದ್ಯಂ ವಪುಃ ॥ 04 ॥

ಯೇಷಾಂ ಶ್ರೀಮದ್ಯಶೋದಾಸುತಪದಕಮಲೇ ನಾಸ್ತಿ ಭಕ್ತಿರ್ನರಾಣಾಂ ಯೇಷಾಮಾಭೀರಕನ್ಯಾಪ್ರಿಯಗುಣಕಥನೇ ನಾನುರಕ್ತಾ ರಸಜ್ಞಾ । ಯೇಷಾಂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಲೀಲಾಲಲಿತರಸಕಥಾಸಾದರೌ ನೈವ ಕರ್ಣೌ ಧಿಕ್ ತಾನ್ ಧಿಕ್ ತಾನ್ ಧಿಗೇತಾನ್ ಕಥಯತಿ ಸತತಂ ಕೀರ್ತನಸ್ಥೋ ಮೃದಂಗಃ ॥ 05 ॥

ಪತ್ರಂ ನೈವ ಯದಾ ಕರೀಲವಿಟಪೇ ದೋಷೋ ವಸಂತಸ್ಯ ಕಿಂ ನೋಲೂಕೋಽಪ್ಯವಲೋಕತೇ ಯದಿ ದಿವಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಕಿಂ ದೂಷಣಮ್ । ವರ್ಷಾ ನೈವ ಪತಂತಿ ಚಾತಕಮುಖೇ ಮೇಘಸ್ಯ ಕಿಂ ದೂಷಣಂ ಯತ್ಪೂರ್ವಂ ವಿಧಿನಾ ಲಲಾಟಲಿಖಿತಂ ತನ್ಮಾರ್ಜಿತುಂ ಕಃ ಕ್ಷಮಃ ॥ 06 ॥

ಸತ್ಸಂಗಾದ್ಭವತಿ ಹಿ ಸಾಧುನಾ ಖಲಾನಾಂ ಸಾಧೂನಾಂ ನ ಹಿ ಖಲಸಂಗತಃ ಖಲತ್ವಮ್ । ಆಮೋದಂ ಕುಸುಮಭವಂ ಮೃದೇವ ಧತ್ತೇ ಮೃದ್ಗಂಧಂ ನಹಿ ಕುಸುಮಾನಿ ಧಾರಯಂತಿ ॥ 07 ॥

ಸಾಧೂನಾಂ ದರ್ಶನಂ ಪುಣ್ಯಂ ತೀರ್ಥಭೂತಾ ಹಿ ಸಾಧವಃ । ಕಾಲೇನ ಫಲತೇ ತೀರ್ಥಂ ಸದ್ಯಃ ಸಾಧುಸಮಾಗಮಃ ॥ 08 ॥

ವಿಪ್ರಾಸ್ಮಿನ್ನಗರೇ ಮಹಾನ್ಕಥಯ ಕಸ್ತಾಲದ್ರುಮಾಣಾಂ ಗಣಃ ಕೋ ದಾತಾ ರಜಕೋ ದದಾತಿ ವಸನಂ ಪ್ರಾತರ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ನಿಶಿ । ಕೋ ದಕ್ಷಃ ಪರವಿತ್ತದಾರಹರಣೇ ಸರ್ವೋಽಪಿ ದಕ್ಷೋ ಜನಃ ಕಸ್ಮಾಜ್ಜೀವಸಿ ಹೇ ಸಖೇ ವಿಷಕೃಮಿನ್ಯಾಯೇನ ಜೀವಾಮ್ಯಹಂ ॥ 09 ॥

ನ ವಿಪ್ರಪಾದೋದಕಕರ್ದಮಾಣಿ ನ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಧ್ವನಿಗರ್ಜಿತಾನಿ । ಸ್ವಾಹಾಸ್ವಧಾಕಾರವಿವರ್ಜಿತಾನಿ ಶ್ಮಶಾನತುಲ್ಯಾನಿ ಗೃಹಾಣಿ ತಾನಿ ॥ 10 ॥

ಸತ್ಯಂ ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಜ್ಞಾನಂ ಧರ್ಮೋ ಭ್ರಾತಾ ದಯಾ ಸಖಾ । ಶಾಂತಿಃ ಪತ್ನೀ ಕ್ಷಮಾ ಪುತ್ರಃ ಷಡೇತೇ ಮಮ ಬಾಂಧವಾಃ ॥ 11 ॥

ಅನಿತ್ಯಾನಿ ಶರೀರಾಣಿ ವಿಭವೋ ನೈವ ಶಾಶ್ವತಃ । ನಿತ್ಯಂ ಸಂನಿಹಿತೋ ಮೃತ್ಯುಃ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಧರ್ಮಸಂಗ್ರಹಃ ॥ 12 ॥

ನಿಮಂತ್ರೋತ್ಸವಾ ವಿಪ್ರಾ ಗಾವೋ ನವತೃಣೋತ್ಸವಾಃ । ಪತ್ಯುತ್ಸಾಹಯುತಾ ಭಾರ್ಯಾ ಅಹಂ ಕೃಷ್ಣಚರಣೋತ್ಸವಃ ॥ 13 ॥

ಮಾತೃವತ್ಪರದಾರೇಷು ಪರದ್ರವ್ಯೇಷು ಲೋಷ್ಟ್ರವತ್ । ಆತ್ಮವತ್ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ಪಂಡಿತಃ ॥ 14 ॥

ಧರ್ಮೇ ತತ್ಪರತಾ ಮುಖೇ ಮಧುರತಾ ದಾನೇ ಸಮುತ್ಸಾಹತಾ ಮಿತ್ರೇಽವಂಚಕತಾ ಗುರೌ ವಿನಯತಾ ಚಿತ್ತೇಽತಿಮಭೀರತಾ । ಆಚಾರೇ ಶುಚಿತಾ ಗುಣೇ ರಸಿಕತಾ ಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ವಿಜ್ಞಾನತಾ ರೂಪೇ ಸುಂದರತಾ ಶಿವೇ ಭಜನತಾ ತ್ವಯ್ಯಸ್ತಿ ಭೋ ರಾಘವ ॥ 15 ॥

ಕಾಷ್ಠಂ ಕಲ್ಪತರುಃ ಸುಮೇರುಚಲಶ್ಚಿಂತಾಮಣಿಃ ಪ್ರಸ್ತರಃ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತೀವ್ರಕರಃ ಶಶೀ ಕ್ಷಯಕರಃ ಕ್ಷಾರೋ ಹಿ ವಾರಾಂ ನಿಧಿಃ । ಕಾಮೋ ನಷ್ಟತನುರ್ವಲಿರ್ದಿತಿಸುತೋ ನಿತ್ಯಂ ಪಶುಃ ಕಾಮಗೌ- ರ್ನೈತಾಂಸ್ತೇ ತುಲಯಾಮಿ ಭೋ ರಘುಪತೇ ಕಸ್ಯೋಪಮಾ ದೀಯತೇ ॥ 16 ॥

ವಿದ್ಯಾ ಮಿತ್ರಂ ಪ್ರವಾಸೇ ಚ ಭಾರ್ಯಾ ಮಿತ್ರಂ ಗೃಹೇಷು ಚ । ವ್ಯಾಧಿತಸ್ಯೌಷಧಂ ಮಿತ್ರಂ ಧರ್ಮೋ ಮಿತ್ರಂ ಮೃತಸ್ಯ ಚ ॥ 17 ॥

ವಿನಯಂ ರಾಜಪುತ್ರೇಭ್ಯಃ ಪಂಡಿತೇಭ್ಯಃ ಸುಭಾಷಿತಮ್ । ಅನೃತಂ ದ್ಯೂತಕಾರೇಭ್ಯಃ ಸ್ತ್ರೀಭ್ಯಃ ಶಿಕ್ಷೇತ ಕೈತವಂ ॥ 18 ॥

ಅನಾಲೋಕ್ಯ ವ್ಯಯಂ ಕರ್ತಾ ಅನಾಥಃ ಕಲಹಪ್ರಿಯಃ । ಆತುರಃ ಸರ್ವಕ್ಷೇತ್ರೇಷು ನರಃ ಶೀಘ್ರಂ ವಿನಶ್ಯತಿ ॥ 19 ॥

ನಾಹಾರಂ ಚಿಂತಯೇತ್ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮಮೇಕಂ ಹಿ ಚಿಂತಯೇತ್ । ಆಹಾರೋ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಜನ್ಮನಾ ಸಹ ಜಾಯತೇ ॥ 20 ॥

ಧನಧಾನ್ಯಪ್ರಯೋಗೇಷು ವಿದ್ಯಾಸಂಗ್ರಹಣೇ ತಥಾ । ಆಹಾರೇ ವ್ಯವಹಾರೇ ಚ ತ್ಯಕ್ತಲಜ್ಜಃ ಸುಖೀ ಭವೇತ್ ॥ 21 ॥

ಜಲಬಿಂದುನಿಪಾತೇನ ಕ್ರಮಶಃ ಪೂರ್ಯತೇ ಘಟಃ । ಸ ಹೇತುಃ ಸರ್ವವಿದ್ಯಾನಾಂ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಚ ಧನಸ್ಯ ಚ ॥ 22 ॥

ವಯಸಃ ಪರಿಣಾಮೇಽಪಿ ಯಃ ಖಲಃ ಖಲ ಏವ ಸಃ । ಸಂಪಕ್ವಮಪಿ ಮಾಧುರ್ಯಂ ನೋಪಯಾತೀಂದ್ರವಾರುಣಂ ॥ 23 ॥

চাণক্য় নীতি - দ্বাদশোঽধ্য়ায়ঃ সম্পর্কে

This is the twelfth chapter of the Chanakya Niti, maxims traditionally attributed to Chanakya (Kautilya). It opens with a picture of a happy household: a joyful home, wise children, a sweet-speaking spouse, enough wealth for one's wishes, faithful companionship, obedient helpers, hospitality, worship of Shiva, good food and drink every day, and the company of good people. It says that a little given with faith to those in distress and to the learned brings endless return, and ends with the verse that a wicked person stays wicked even in old age, just as the bitter indravaruni fruit never turns sweet, however ripe it grows.

রচয়িতা: Traditionally attributed to Chanakya (Kautilya)

কখন পাঠ করবেন: In reading and study of practical wisdom (niti), and in talks on conduct.

আপনি কি জানেন?

  • The verse about the bitter fruit that never sweetens is a well-known image of a fixed nature.
  • Some verses of the Chanakya Niti reflect the attitudes of their age and are read today with that in mind.

প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন

What does the first verse describe?

The marks of a happy household.

What brings endless return?

A little given with faith to those in distress and to the learned.

To what is the wicked person compared?

A bitter fruit that never turns sweet.

উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।