ದಾಮೋದರ ಅಷ್ಟಕಂ
Vishnu · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ
ನಮಾಮೀಶ್ವರಂ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದರೂಪಂ ಲಸತ್ಕುಂಡಲಂ ಗೋಕುಲೇ ಭ್ರಾಜಮಾನಮ್ । ಯಶೋದಾಭಿಯೋಲೂಖಲಾದ್ಧಾವಮಾನಂ ಪರಾಮೃಷ್ಟಮತ್ಯಂತತೋ ದ್ರುತ್ಯ ಗೋಪ್ಯಾ ॥ 1 ॥
ಅರ್ಥ: ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪನಾದ, ಹೊಳೆಯುವ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಿಸುತ್ತೇನೆ. ಯಶೋದೆಯ ಭಯದಿಂದ ಒರಳಿನಿಂದ ಹಾರಿ ಓಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ಗೋಪಿ (ಯಶೋದೆ) ವೇಗವಾಗಿ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಹಿಡಿದಳು.
ರುದಂತಂ ಮುಹುರ್ನೇತ್ರಯುಗ್ಮಂ ಮೃಜಂತಂ ಕರಾಂಭೋಜಯುಗ್ಮೇನ ಸಾತಂಕನೇತ್ರಮ್ । ಮುಹುಃ ಶ್ವಾಸಕಂಪತ್ರಿರೇಖಾಂಕಕಂಠ- ಸ್ಥಿತಗ್ರೈವ-ದಾಮೋದರಂ ಭಕ್ತಿಬದ್ಧಮ್ ॥ 2 ॥
ಅರ್ಥ: ಅಳುತ್ತಾ, ಭಯಭರಿತ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಮಲದಂತಹ ಕೈಗಳಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಉಜ್ಜಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಬಿಕ್ಕಳಿಸುವ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಕಂಠದ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರ ಅಲುಗಾಡುತ್ತಿವೆ. ಹಗ್ಗದಿಂದಲ್ಲ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ದಾಮೋದರನಿಗೆ ನಮಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಇತೀದೃಕ್ ಸ್ವಲೀಲಾಭಿರಾನಂದಕುಂಡೇ ಸ್ವಘೋಷಂ ನಿಮಜ್ಜಂತಮಾಖ್ಯಾಪಯಂತಮ್ । ತದೀಯೇಷಿತಾಜ್ಞೇಷು ಭಕ್ತೈರ್ಜಿತತ್ವಂ ಪುನಃ ಪ್ರೇಮತಸ್ತಂ ಶತಾವೃತ್ತಿ ವಂದೇ ॥ 3 ॥
ಅರ್ಥ: ಇಂತಹ ಬಾಲಲೀಲೆಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಊರಿನ ಜನರನ್ನು ಆನಂದದ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಅರಿತ ಭಕ್ತರಿಂದ ಮಾತ್ರ ತಾನು ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೂರಾರು ಬಾರಿ ಮತ್ತೆ ನಮಿಸುತ್ತೇನೆ.
ವರಂ ದೇವ ಮೋಕ್ಷಂ ನ ಮೋಕ್ಷಾವಧಿಂ ವಾ ನ ಚಾನ್ಯಂ ವೃಣೇಽಹಂ ವರೇಷಾದಪೀಹ । ಇದಂ ತೇ ವಪುರ್ನಾಥ ಗೋಪಾಲಬಾಲಂ ಸದಾ ಮೇ ಮನಸ್ಯಾವಿರಾಸ್ತಾಂ ಕಿಮನ್ಯೈಃ ॥ 4 ॥
ಅರ್ಥ: ಪ್ರಭು, ನೀನು ಎಲ್ಲ ವರಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಲ್ಲವನಾದರೂ, ನಾನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನಾಗಲಿ, ವೈಕುಂಠವನ್ನಾಗಲಿ, ಬೇರೆ ಯಾವ ವರವನ್ನಾಗಲಿ ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಮಿ, ನಿನ್ನ ಈ ಗೋಪಾಲಬಾಲ ರೂಪ ಮಾತ್ರ ಸದಾ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ. ಬೇರೆಯದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
ಇದಂ ತೇ ಮುಖಾಂಭೋಜಮತ್ಯಂತನೀಲೈರ್- ವೃತಂ ಕುಂತಲೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧ-ರಕ್ತೈಶ್ಚ ಗೋಪ್ಯಾ । ಮುಹುಶ್ಚುಂಬಿತಂ ಬಿಂಬರಕ್ತಧರಂ ಮೇ ಮನಸ್ಯಾವಿರಾಸ್ತಾಂ ಅಲಂ ಲಕ್ಷಲಾಭೈಃ ॥ 5 ॥
ಅರ್ಥ: ಕಪ್ಪಾದ, ಮೃದುವಾದ, ಕೆಂಪು ಹೊಳಪಿನ ಗುಂಗುರು ಕೂದಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ನಿನ್ನ ಕಮಲಮುಖವನ್ನು ಯಶೋದೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮುದ್ದಿಸುತ್ತಾಳೆ; ನಿನ್ನ ತುಟಿಗಳು ತೊಂಡೆಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕೆಂಪು. ಈ ಮುಖ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಲಿ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬೇರೆ ಲಾಭಗಳು ನನಗೆ ಬೇಡ.
ನಮೋ ದೇವ ದಾಮೋದರಾನಂತ ವಿಷ್ಣೋ ಪ್ರಸೀದ ಪ್ರಭೋ ದುಃಖಜಾಲಾಬ್ಧಿಮಗ್ನಮ್ । ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿವೃಷ್ಟ್ಯಾತಿದೀನಂ ಬತಾನು ಗೃಹಾಣೇಶ ಮಾಂ ಅಜ್ಞಮೇಧ್ಯಕ್ಷಿದೃಶ್ಯಃ ॥ 6 ॥
ಅರ್ಥ: ದೇವಾ, ದಾಮೋದರ, ಅನಂತ ವಿಷ್ಣುವೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ! ಪ್ರಭು, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು. ನಾನು ದುಃಖಗಳ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದೇನೆ. ದೀನನೂ ಅಜ್ಞನೂ ಆದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿ, ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ಕೊಡು.
ಕುಬೇರಾತ್ಮಜೌ ಬದ್ಧಮೂರ್ತ್ಯೈವ ಯದ್ವತ್ ತ್ವಯಾ ಮೋಚಿತೌ ಭಕ್ತಿಭಾಜೌ ಕೃತೌ ಚ । ತಥಾ ಪ್ರೇಮಭಕ್ತಿಂ ಸ್ವಕಂ ಮೇ ಪ್ರಯಚ್ಛ ನ ಮೋಕ್ಷೇ ಗ್ರಹೋ ಮೇಽಸ್ತಿ ದಾಮೋದರೇಹ ॥ 7 ॥
ಅರ್ಥ: ನೀನು ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಗಲೇ, ಶಾಪದಿಂದ ಮರಗಳಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಕುಬೇರನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಭಕ್ತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಂತೆ, ನನಗೂ ನಿನ್ನ ಪ್ರೇಮಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡು. ಓ ದಾಮೋದರ, ನನಗೆ ಮೋಕ್ಷದ ಹಂಬಲವಿಲ್ಲ.
ನಮಸ್ತೇಽಸ್ತು ದಾಮ್ನೇ ಸ್ಫುರದ್ದೀಪ್ತಿಧಾಮ್ನೇ ತ್ವದೀಯೋದರಾಯಾಥ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಧಾಮ್ನೇ । ನಮೋ ರಾಧಿಕಾಯೈ ತ್ವದೀಯಪ್ರಿಯಾಯೈ ನಮೋಽನಂತಲೀಲಾಯ ದೇವಾಯ ತುಭ್ಯಮ್ ॥ 8 ॥
ಅರ್ಥ: ನಿನ್ನನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಕಾಂತಿಯುತ ಹಗ್ಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ಧರಿಸಿರುವ ನಿನ್ನ ಉದರಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯಾದ ರಾಧೆಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಅನಂತ ಲೀಲೆಗಳ ದೇವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಇತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಪದ್ಮಪುರಾಣೇ ಶ್ರೀ ದಾಮೋದರಾಷ್ಟಾಕಂ ಸಂಪೂರ್ಣಮ್ ॥
ಅರ್ಥ: ಹೀಗೆ ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದ ಶ್ರೀ ದಾಮೋದರಾಷ್ಟಕ ಸಂಪೂರ್ಣ.
ದಾಮೋದರ ಅಷ್ಟಕಂ ಬಗ್ಗೆ
ದಾಮೋದರಾಷ್ಟಕವು ಬಾಲಕೃಷ್ಣನನ್ನು “ದಾಮೋದರ” (ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟವನು) ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸುವ ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸ್ತೋತ್ರ. ಬೆಣ್ಣೆಯ ಮಡಕೆ ಒಡೆದ ಪುಟ್ಟ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ತಾಯಿ ಯಶೋದೆ ಒರಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಇದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ; ಕೃಷ್ಣ ತಾಯಿಯ ಪ್ರೀತಿಗೆ ತಾನೇ ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದನು. ಈ ಸ್ತೋತ್ರ ಸತ್ಯವ್ರತ ಮುನಿಗಳದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿದೆ.
ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ (ದಾಮೋದರ ಮಾಸ, ಸುಮಾರು ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್) ಪ್ರತಿ ಸಂಜೆ, ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ತುಪ್ಪದ ಪುಟ್ಟ ದೀಪ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ ಹಾಡುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ದೀಪಾವಳಿಯಂದು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಹಬ್ಬಗಳಂದು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
“ದಾಮೋದರ” ಎಂದರೇನು?
ದಾಮ ಎಂದರೆ ಹಗ್ಗ, ಉದರ ಎಂದರೆ ಹೊಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಸೊಂಟ. ತಾಯಿ ಯಶೋದೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನೇ ದಾಮೋದರ.
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಮೋದರಾಷ್ಟಕವನ್ನು ಏಕೆ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ?
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ ದಾಮೋದರನಿಗೆ ಮೀಸಲು. ಈ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ತೋತ್ರ ಹಾಡುತ್ತಾ ದೀಪ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಅವನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಿಯ ಎಂಬುದು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ನಂಬಿಕೆ; ಹಾಗಾಗಿ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳ ಪ್ರತಿ ಸಂಜೆ ಇದನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ತೋತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಏನು?
4 ಮತ್ತು 7ನೇ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನಾಗಲಿ ಬೇರೆ ವರವನ್ನಾಗಲಿ ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ; ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ ರೂಪ ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲಿ, ಪ್ರೇಮಭಕ್ತಿ ದೊರೆಯಲಿ ಎಂದಷ್ಟೇ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ.
ದಾಮೋದರಾಷ್ಟಕವನ್ನು ಯಾರು ರಚಿಸಿದರು?
ನಾರದ ಮತ್ತು ಶೌನಕರೊಂದಿಗಿನ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವ್ರತ ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದ ಭಾಗ.
ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯಗಳು