MuhurtaNow

ಗೀತಗೋವಿಂದಂ ಸಪ್ತಮಃ ಸರ್ಗಃ - ನಾಗರ ನಾರಯಣಃ

Sri Krishna · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ

॥ ಸಪ್ತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥ ॥ ನಾಗರನಾರಾಯಣಃ ॥

ಅತ್ರಾಂತರೇ ಚ ಕುಲಟಾಕುಲವರ್ತ್ಮಪಾತ-ಸಂಜಾತಪಾತಕ ಇವ ಸ್ಫುಟಲಾಂಛನಶ್ರೀಃ । ವೃಂದಾವನಾಂತರಮದೀಪಯದಂಶುಜಾಲೈ-ರ್ದಿಕ್ಸುಂದರೀವದನಚಂದನಬಿಂದುರಿಂದುಃ ॥ 40 ॥

ಪ್ರಸರತಿ ಶಶಧರಬಿಂಬೇ ವಿಹಿತವಿಲಂಬೇ ಚ ಮಾಧವೇ ವಿಧುರಾ । ವಿರಚಿತವಿವಿಧವಿಲಾಪಂ ಸಾ ಪರಿತಾಪಂ ಚಕಾರೋಚ್ಚೈಃ ॥ 41 ॥

॥ ಗೀತಂ 13 ॥

ಕಥಿತಸಮಯೇಽಪಿ ಹರಿರಹಹ ನ ಯಯೌ ವನಮ್ । ಮಮ ವಿಫಲಮಿದಮಮಲರೂಪಮಪಿ ಯೌವನಮ್ ॥ ಯಾಮಿ ಹೇ ಕಮಿಹ ಶರಣಂ ಸಖೀಜನವಚನವಂಚಿತಾ ॥ 1 ॥

ಯದನುಗಮನಾಯ ನಿಶಿ ಗಹನಮಪಿ ಶೀಲಿತಮ್ । ತೇನ ಮಮ ಹೃದಯಮಿದಮಸಮಶರಕೀಲಿತಮ್ ॥ 2 ॥

ಮಮ ಮರಣಮೇವ ವರಮತಿವಿತಥಕೇತನಾ । ಕಿಮಿಹ ವಿಷಹಾಮಿ ವಿರಹಾನಲಚೇತನಾ ॥ 3 ॥

ಮಾಮಹಹ ವಿಧುರಯತಿ ಮಧುರಮಧುಯಾಮಿನೀ । ಕಾಪಿ ಹರಿಮನುಭವತಿ ಕೃತಸುಕೃತಕಾಮಿನೀ ॥ 4 ॥

ಅಹಹ ಕಲಯಾಮಿ ವಲಯಾದಿಮಣೀಭೂಷಣಮ್ । ಹರಿವಿರಹದಹನವಹನೇನ ಬಹುದೂಷಣಮ್ ॥ 5 ॥

ಕುಸುಮಸುಕುಮಾರತನುಮತನುಶರಲೀಲಯಾ । ಸ್ರಗಪಿ ಹೃದಿ ಹಂತಿ ಮಾಮತಿವಿಷಮಶೀಲಯಾ ॥ 6 ॥

ಅಹಮಿಹ ನಿವಸಾಮಿ ನಗಣಿತವನವೇತಸಾ । ಸ್ಮರತಿ ಮಧುಸೂದನೋ ಮಾಮಪಿ ನ ಚೇತಸಾ ॥ 7 ॥

ಹರಿಚರಣಶರಣಜಯದೇವಕವಿಭಾರತೀ । ವಸತು ಹೃದಿ ಯುವತಿರಿವ ಕೋಮಲಕಲಾವತೀ ॥ 8 ॥

ತತ್ಕಿಂ ಕಾಮಪಿ ಕಾಮಿನೀಮಭಿಸೃತಃ ಕಿಂ ವಾ ಕಲಾಕೇಲಿಭಿ-ರ್ಬದ್ಧೋ ಬಂಧುಭಿರಂಧಕಾರಿಣಿ ವನೋಪಾಂತೇ ಕಿಮು ಭ್ರಾಮ್ಯತಿ । ಕಾಂತಃ ಕ್ಲಾಂತಮನಾ ಮನಾಗಪಿ ಪಥಿ ಪ್ರಸ್ಥಾತುಮೇವಾಕ್ಷಮಃ ಸಂಕೇತೀಕೃತಮಂಜುವಂಜುಲಲತಾಕುಂಜೇಽಪಿ ಯನ್ನಾಗತಃ ॥ 42 ॥

ಅಥಾಗತಾಂ ಮಾಧವಮಂತರೇಣ ಸಖೀಮಿಯಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ವಿಷಾದಮೂಕಾಮ್ । ವಿಶಂಕ್ಮಾನಾ ರಮಿತಂ ಕಯಾಪಿ ಜನಾರ್ದನಂ ದೃಷ್ಟವದೇತದಾಹ ॥ 43 ॥

॥ ಗೀತಂ 14 ॥

ಸ್ಮರಸಮರೋಚಿತವಿರಚಿತವೇಶಾ । ಗಲಿತಕುಸುಮದರವಿಲುಲಿತಕೇಶಾ ॥ ಕಾಪಿ ಮಧುರಿಪುಣಾ ವಿಲಸತಿ ಯುವತಿರಧಿಕಗುಣಾ ॥ 1 ॥

ಹರಿಪರಿರಂಭಣವಲಿತವಿಕಾರಾ । ಕುಚಕಲಶೋಪರಿ ತರಲಿತಹಾರಾ ॥ 2 ॥

ವಿಚಲದಲಕಲಲಿತಾನನಚಂದ್ರಾ । ತದಧರಪಾನರಭಸಕೃತತಂದ್ರಾ ॥ 3 ॥

ಚಂಚಲಕುಂಡಲದಲಿತಕಪೋಲಾ । ಮುಖರಿತರಸನಜಘನಗಲಿತಲೋಲಾ ॥ 4 ॥

ದಯಿತವಿಲೋಕಿತಲಜ್ಜಿತಹಸಿತಾ । ಬಹುವಿಧಕೂಜಿತರತಿರಸರಸಿತಾ ॥ 5 ॥

ವಿಪುಲಪುಲಕಪೃಥುವೇಪಥುಭಂಗಾ । ಶ್ವಸಿತನಿಮೀಲಿತವಿಕಸದನಂಗಾ ॥ 6 ॥

ಶ್ರಮಜಲಕಣಭರಸುಭಗಶರೀರಾ । ಪರಿಪತಿತೋರಸಿ ರತಿರಣಧೀರಾ ॥ 7 ॥

ಶ್ರೀಜಯದೇವಭಣಿತಹರಿರಮಿತಮ್ । ಕಲಿಕಲುಷಂ ಜನಯತು ಪರಿಶಮಿತಮ್ ॥ 8 ॥

ವಿರಹಪಾಂಡುಮುರಾರಿಮುಖಾಂಬುಜ-ದ್ಯುತಿರಿಯಂ ತಿರಯನ್ನಪಿ ಚೇತನಾಮ್ । ವಿಧುರತೀವ ತನೋತಿ ಮನೋಭುವಃ ಸಹೃದಯೇ ಹೃದಯೇ ಮದನವ್ಯಥಾಮ್ ॥ 44 ॥

॥ ಗೀತಂ 15 ॥

ಸಮುದಿತಮದನೇ ರಮಣೀವದನೇ ಚುಂಬನವಲಿತಾಧರೇ । ಮೃಗಮದತಿಲಕಂ ಲಿಖತಿ ಸಪುಲಕಂ ಮೃಗಮಿವ ರಜನೀಕರೇ ॥ ರಮತೇ ಯಮುನಾಪುಲಿನವನೇ ವಿಜಯೀ ಮುರಾರಿರಧುನಾ ॥ 1 ॥

ಘನಚಯರುಚಿರೇ ರಚಯತಿ ಚಿಕುರೇ ತರಲಿತತರುಣಾನನೇ । ಕುರಬಕಕುಸುಮಂ ಚಪಲಾಸುಷಮಂ ರತಿಪತಿಮೃಗಕಾನನೇ ॥ 2 ॥

ಘಟಯತಿ ಸುಘನೇ ಕುಚಯುಗಗಗನೇ ಮೃಗಮದರುಚಿರೂಷಿತೇ । ಮಣಿಸರಮಮಲಂ ತಾರಕಪಟಲಂ ನಖಪದಶಶಿಭೂಷಿತೇ ॥ 3 ॥

ಜಿತಬಿಸಶಕಲೇ ಮೃದುಭುಜಯುಗಲೇ ಕರತಲನಲಿನೀದಲೇ । ಮರಕತವಲಯಂ ಮಧುಕರನಿಚಯಂ ವಿತರತಿ ಹಿಮಶೀತಲೇ ॥ 4 ॥

ರತಿಗೃಹಜಘನೇ ವಿಪುಲಾಪಘನೇ ಮನಸಿಜಕನಕಾಸನೇ । ಮಣಿಮಯರಸನಂ ತೋರಣಹಸನಂ ವಿಕಿರತಿ ಕೃತವಾಸನೇ ॥ 5 ॥

ಚರಣಕಿಸಲಯೇ ಕಮಲಾನಿಲಯೇ ನಖಮಣಿಗಣಪೂಜಿತೇ । ಬಹಿರಪವರಣಂ ಯಾವಕಭರಣಂ ಜನಯತಿ ಹೃದಿ ಯೋಜಿತೇ ॥ 6 ॥

ರಮಯತಿ ಸದೃಶಂ ಕಾಮಪಿ ಸುಭೃಶಂ ಖಲಹಲಧರಸೋದರೇ । ಕಿಮಫಲಮವಸಂ ಚಿರಮಿಹ ವಿರಸಂ ವದ ಸಖಿ ವಿಟಪೋದರೇ ॥ 7 ॥

ಇಹ ರಸಭಣನೇ ಕೃತಹರಿಗುಣನೇ ಮಧುರಿಪುಪದಸೇವಕೇ । ಕಲಿಯುಗಚರಿತಂ ನ ವಸತು ದುರಿತಂ ಕವಿನೃಪಜಯದೇವಕೇ ॥ 8 ॥

ನಾಯಾತಃ ಸಖಿ ನಿರ್ದಯೋ ಯದಿ ಶಠಸ್ತ್ವಂ ದೂತಿ ಕಿಂ ದೂಯಸೇ ಸ್ವಚ್ಛಂದಂ ಬಹುವಲ್ಲಭಃ ಸ ರಮತೇ ಕಿಂ ತತ್ರ ತೇ ದೂಷಣಮ್ । ಪಶ್ಯಾದ್ಯ ಪ್ರಿಯಸಮ್ಗಮಾಯ ದಯಿತಸ್ಯಾಕೃಷ್ಯಮಾಣಂ ಗಣೈ-ರುತ್ಕಂಠಾರ್ತಿಭರಾದಿವ ಸ್ಫುಟದಿದಂ ಚೇತಃ ಸ್ವಯಂ ಯಾಸ್ಯತಿ ॥ 45 ॥

॥ ಗೀತಂ 16 ॥

ಅನಿಲತರಲಕುವಲಯನಯನೇನ । ತಪತಿ ನ ಸಾ ಕಿಸಲಯಶಯನೇನ ॥ ಸಖಿ ಯಾ ರಮಿತಾ ವನಮಾಲಿನಾ ॥ 1 ॥

ವಿಕಸಿತಸರಸಿಜಲಲಿತಮುಖೇನ । ಸ್ಫುಟತಿ ನ ಸಾ ಮನಸಿಜವಿಶಿಖೇನ ॥ 2 ॥

ಅಮೃತಮಧುರಮೃದುತರವಚನೇನ । ಜ್ವಲತಿ ನ ಸಾ ಮಲಯಜಪವನೇನ ॥ 3 ॥

ಸ್ಥಲಜಲರುಹರುಚಿಕರಚರಣೇನ । ಲುಠತಿ ನ ಸಾ ಹಿಮಕರಕಿರಣೇನ ॥ 4 ॥

ಸಜಲಜಲದಸಮುದಯರುಚಿರೇಣ । ದಲತಿ ನ ಸಾ ಹೃದಿ ಚಿರವಿರಹೇಣ ॥ 5 ॥

ಕನಕನಿಕಷರುಚಿಶುಚಿವಸನೇನ । ಶ್ವಸತಿ ನ ಸಾ ಪರಿಜನಹಸನೇನ ॥ 6 ॥

ಸಕಲಭುವನಜನವರತರುಣೇನ । ವಹತಿ ನ ಸಾ ರುಜಮತಿಕರುಣೇನ ॥ 7 ॥

ಶ್ರೀಜಯದೇವಭಣಿತವಚನೇನ । ಪ್ರವಿಶತು ಹರಿರಪಿ ಹೃದಯಮನೇನ ॥ 8 ॥

ಮನೋಭವಾನಂದನ ಚಂದನಾನಿಲ ಪ್ರಸೀದ ರೇ ದಕ್ಷಿಣ ಮುಂಚ ವಾಮತಾಮ್ । ಕ್ಷಣಂ ಜಗತ್ಪ್ರಾಣ ವಿಧಾಯ ಮಾಧವಂ ಪುರೋ ಮಮ ಪ್ರಾಣಹರೋ ಭವಿಷ್ಯಸಿ ॥ 46 ॥

ರಿಪುರಿವ ಸಖೀಸಂವಾಸೋಽಯಂ ಶಿಖೀವ ಹಿಮಾನಿಲೋ ವಿಷಮಿವ ಸುಧಾರಶ್ಮಿರ್ಯಸ್ಮಿಂದುನೋತಿ ಮನೋಗತೇ । ಹೃದಯಮದಯೇ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವಂ ಪುನರ್ವಲತೇ ಬಲಾತ್ ಕುವಲಯದೃಶಾಂ ವಾಮಃ ಕಾಮೋ ನಿಕಾಮನಿರಂಕುಶಃ ॥ 47 ॥

ಬಾಧಾಂ ವಿಧೇಹಿ ಮಲಯಾನಿಲ ಪಂಚಬಾಣ ಪ್ರಾಣಾನ್ಗೃಹಾಣ ನ ಗೃಹಂ ಪುನರಾಶ್ರಯಿಷ್ಯೇ । ಕಿಂ ತೇ ಕೃತಾಂತಭಗಿನಿ ಕ್ಷಮಯಾ ತರಂಗೈ-ರಂಗಾನಿ ಸಿಂಚ ಮಮ ಶಾಮ್ಯತು ದೇಹದಾಹಃ ॥ 48 ॥

ಪ್ರಾತರ್ನೀಲನಿಚೋಲಮಚ್ಯುತಮುರಸ್ಸಂವೀತಪೀತಾಂಬರಂ ರಧಾಯಾಶ್ಕಿತಂ ವಿಲೋಕ್ಯ ಹಸತಿ ಸ್ವೈರಂ ಸಖೀಮಂಡಲೇ । ವ್ರೀಡಾಚಂಚಲಮಂಚಲಂ ನಯನಯೋರಾಧಾಯ ರಾಧಾನನೇ ಸ್ವಾದುಸ್ಮೇರಮುಖೋಽಯಮಸ್ತು ಜಗದಾನಂದಾಯ ನಂದಾತ್ಮಜಃ॥ (ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚನ ಪಾಠಾಂತರೇ ಇದಂ ಪದ್ಯಂ ವಿದ್ಯತೇ)

॥ ಇತಿ ಗೀತಗೋವಿಂದೇ ವಿಪ್ರಲಬ್ಧಾವರ್ಣನೇ ನಾಗನಾರಾಯಣೋ ನಾಮ ಸಪ್ತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥

ಗೀತಗೋವಿಂದಂ ಸಪ್ತಮಃ ಸರ್ಗಃ - ನಾಗರ ನಾರಯಣಃ ಬಗ್ಗೆ

ಜಯದೇವನ ಗೀತಗೋವಿಂದದ ಏಳನೇ ಸರ್ಗ "ನಾಗರ ನಾರಾಯಣ" (ಚತುರ ಪ್ರಿಯ ನಾರಾಯಣ) ರಾಧೆಯನ್ನು ವಿಪ್ರಲಬ್ಧ ನಾಯಿಕೆಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಬೃಂದಾವನದ ಮೇಲೆ ಚಂದ್ರ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಕಲೆ ಪಾಪದ ಕಲೆಯಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಕೃಷ್ಣ ಸಂಕೇತಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಯುವ ರಾಧೆ ಅವನನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬಳ ತೋಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳ ಹಾಡುಗಳು ದುಃಖ ಹಂಬಲ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ: ಸಖಿ ಮರಳಿಲ್ಲ, ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿದೆ, ತಣ್ಣನೆಯ ಬೆಳದಿಂಗಳು ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಸುಡುತ್ತಿದೆ.

ರಚನೆಕಾರರು: ಜಯದೇವ (೧೨ನೇ ಶತಮಾನ)

ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ಒಡಿಸ್ಸಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಷ್ಟಪದಿ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪುರಿಯಲ್ಲಿ.

ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?

  • ಈ ಸರ್ಗದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ "ಕಥಿತ ಸಮಯೇಪಿ ಹರಿರಹಹ ನ ಯಯೌ ವನಂ", "ಹೇಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಹರಿ ವನಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ" ಅಷ್ಟಪದಿ ಸೇರಿದೆ.
  • ಪುರಿಯ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗೀತಗೋವಿಂದವನ್ನು ದಿನವೂ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

"ನಾಗರ ನಾರಾಯಣ" ಎಂದರೇನು?

"ಚತುರ ಪ್ರಿಯ ನಾರಾಯಣ".

ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಧೆಯ ಸ್ಥಿತಿ ಏನು?

ಕೃಷ್ಣನಿಗಾಗಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಾದು ನಿರಾಶಳಾದವಳು.

ಗೀತಗೋವಿಂದ ಬರೆದವರು ಯಾರು?

೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಯದೇವ.

ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.