মনীষা পংচকম্
Vishnu · প্রথাগত ভক্তিপাঠ
satyaachaaryasya gamane kadaachinmukti daayakam । kaasheekshetram prati saha gauryaa maarge tu shnkaram ॥ (anushtup)
antyaveshadharam drishtvaa gachchha gachcheti chaabraveet । shankarahso'pi chaandalastam punah praaha shnkaram ॥ (anushtup)
annamayaadannamayamathavaa chaitanyameva chaitanyaat । yativara dooreekartum vaanchhasi kim broohi gachchha gachcheti ॥ (aaryaa vritta)
pratyagvastuni nistarangasahajaanandaavabodhaambudhau vipro'yam shvapacho'yamityapi mahaanko'yam vibhedabhramah । kim gangaambuni bimbite'mbaramanau chaandaalaveetheepayah poore vaa'ntaramasti kaanchanaghateemritkumbhayorvaa'mbare ॥ (shaardoola vikreedita)
jaagratsvapnasushuptishu sphutataraa yaa samvidujjrimbhate yaa brahmaadipipeelikaantatanushu protaa jagatsaakshinee । saivaaham na cha drishyavastviti dridhaprajnaapi yasyaasti che- chchaandaalo'stu sa tu dvijo'stu gururityeshaa maneeshaa mama ॥ 1॥
brahmaivaahamidam jagachcha sakalam chinmaatravistaaritam sarvam chaitadavidyayaa trigunayaa'shesham mayaa kalpitam । ittham yasya dridhaa matih sukhatare nitye pare nirmale chaandaalo'stu sa tu dvijo'stu gururityeshaa maneeshaa mama ॥ 2॥
shashvannashvarameva vishvamakhilam nishchitya vaachaa guro- rnityam brahma nirantaram vimrishataa nirvyaajashaantaatmanaa । bhootam bhaavi cha dushkritam pradahataa samvinmaye paavake praarabdhaaya samarpitam svavapurityeshaa maneeshaa mama ॥ 3॥
yaa tiryannaradevataabhirahamityantah sphutaa grihyate yadbhaasaa hridayaakshadehavishayaa bhaanti svato'chetanaah । taam bhaasyaih pihitaarkamandalanibhaam sphoortim sadaa bhaavaya- nyogee nirvritamaanaso hi gururityeshaa maneeshaa mama ॥ 4॥
yatsaukhyaambudhileshaleshata ime shakraadayo nirvritaa yachchitte nitaraam prashaantakalane labdhvaa munirnirvritah । yasminnityasukhaambudhau galitadheerbrahmaiva na brahmavid yah kashchitsa surendravanditapado noonam maneeshaa mama ॥ 5॥
daasaste'ham dehadrishtyaa'smi shambho jaatastem'sho jeevadrishtyaa tridrishte । sarvasyaa''tmannaatmadrishtyaa tvameve- tyevam me dheernishchitaa sarvashaastraih ॥
॥ iti shreemachchankarabhagavatah kritau maneeshaapanchakam sampoornam ॥
মনীষা পংচকম্ সম্পর্কে
The Manisha Panchakam, "five verses of conviction", comes from a famous story. In Kashi, on his way to bathe, Adi Shankaracharya meets an outcaste (chandala) and asks him to step aside. The chandala replies with searching questions: do you want the body to move away from another body, or the Self from the Self? Shankara bows and answers in five verses, each ending "manisha mama": this is my firm conviction, that one who has realised the one consciousness in all is my guru, whether he is a chandala or a Brahmin.
রচয়িতা: Adi Shankaracharya, as its colophon states
কখন পাঠ করবেন: For study and reflection, and in talks on Advaita and on equality.
আপনি কি জানেন?
- Its colophon names Shankara as its author.
- Tradition says the chandala was Lord Shiva himself, come to test Shankara, with the four Vedas as his dogs.
- It is often quoted as Advaita's answer to caste: the same consciousness shines in all.
প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
What does "Manisha Panchakam" mean?
"Five verses of firm conviction".
Who did Shankara meet in Kashi?
A chandala (outcaste), said to be Shiva in disguise.
What is Shankara's conclusion?
Whoever has realised the one Self in all is his guru, whatever his birth.
উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।
আরও ভক্তিপাঠ