MuhurtaNow

মনীষা পংচকম্

Vishnu · প্রথাগত ভক্তিপাঠ

सत्याचार्यस्य गमने कदाचिन्मुक्ति दायकम् । काशीक्शेत्रं प्रति सह गौर्या मार्गे तु शंकरम् ॥ (अनुष्टुप्)

अंत्यवेषधरं दृष्ट्वा गच्छ गच्छेति चाब्रवीत् । शंकरःसोऽपि चांडलस्तं पुनः प्राह शंकरम् ॥ (अनुष्टुप्)

अन्नमयादन्नमयमथवा चैतन्यमेव चैतन्यात् । यतिवर दूरीकर्तुं वांछसि किं ब्रूहि गच्छ गच्छेति ॥ (आर्या वृत्त)

प्रत्यग्वस्तुनि निस्तरंगसहजानंदावबोधांबुधौ विप्रोऽयं श्वपचोऽयमित्यपि महान्कोऽयं विभेदभ्रमः । किं गंगांबुनि बिंबितेऽंबरमणौ चांडालवीथीपयः पूरे वाऽंतरमस्ति कांचनघटीमृत्कुंभयोर्वाऽंबरे ॥ (शार्दूल विक्रीडित)

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु स्फुटतरा या संविदुज्जृंभते या ब्रह्मादिपिपीलिकांततनुषु प्रोता जगत्साक्षिणी । सैवाहं न च दृश्यवस्त्विति दृढप्रज्ञापि यस्यास्ति चे- च्चांडालोऽस्तु स तु द्विजोऽस्तु गुरुरित्येषा मनीषा मम ॥ 1॥

ब्रह्मैवाहमिदं जगच्च सकलं चिन्मात्रविस्तारितं सर्वं चैतदविद्यया त्रिगुणयाऽशेषं मया कल्पितम् । इत्थं यस्य दृढा मतिः सुखतरे नित्ये परे निर्मले चांडालोऽस्तु स तु द्विजोऽस्तु गुरुरित्येषा मनीषा मम ॥ 2॥

शश्वन्नश्वरमेव विश्वमखिलं निश्चित्य वाचा गुरो- र्नित्यं ब्रह्म निरंतरं विमृशता निर्व्याजशांतात्मना । भूतं भावि च दुष्कृतं प्रदहता संविन्मये पावके प्रारब्धाय समर्पितं स्ववपुरित्येषा मनीषा मम ॥ 3॥

या तिर्यङ्नरदेवताभिरहमित्यंतः स्फुटा गृह्यते यद्भासा हृदयाक्षदेहविषया भांति स्वतोऽचेतनाः । तां भास्यैः पिहितार्कमंडलनिभां स्फूर्तिं सदा भावय- न्योगी निर्वृतमानसो हि गुरुरित्येषा मनीषा मम ॥ 4॥

यत्सौख्यांबुधिलेशलेशत इमे शक्रादयो निर्वृता यच्चित्ते नितरां प्रशांतकलने लब्ध्वा मुनिर्निर्वृतः । यस्मिन्नित्यसुखांबुधौ गलितधीर्ब्रह्मैव न ब्रह्मविद् यः कश्चित्स सुरेंद्रवंदितपदो नूनं मनीषा मम ॥ 5॥

दासस्तेऽहं देहदृष्ट्याऽस्मि शंभो जातस्तेंऽशो जीवदृष्ट्या त्रिदृष्टे । सर्वस्याऽऽत्मन्नात्मदृष्ट्या त्वमेवे- त्येवं मे धीर्निश्चिता सर्वशास्त्रैः ॥

॥ इति श्रीमच्छंकरभगवतः कृतौ मनीषापंचकं संपूर्णम् ॥

মনীষা পংচকম্ সম্পর্কে

The Manisha Panchakam, "five verses of conviction", comes from a famous story. In Kashi, on his way to bathe, Adi Shankaracharya meets an outcaste (chandala) and asks him to step aside. The chandala replies with searching questions: do you want the body to move away from another body, or the Self from the Self? Shankara bows and answers in five verses, each ending "manisha mama": this is my firm conviction, that one who has realised the one consciousness in all is my guru, whether he is a chandala or a Brahmin.

রচয়িতা: Adi Shankaracharya, as its colophon states

কখন পাঠ করবেন: For study and reflection, and in talks on Advaita and on equality.

আপনি কি জানেন?

  • Its colophon names Shankara as its author.
  • Tradition says the chandala was Lord Shiva himself, come to test Shankara, with the four Vedas as his dogs.
  • It is often quoted as Advaita's answer to caste: the same consciousness shines in all.

প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন

What does "Manisha Panchakam" mean?

"Five verses of firm conviction".

Who did Shankara meet in Kashi?

A chandala (outcaste), said to be Shiva in disguise.

What is Shankara's conclusion?

Whoever has realised the one Self in all is his guru, whatever his birth.

উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।