ದೇವೀ ಅಶ್ವಧಾಟೀ (ಅಂಬಾ ಸ್ತುತಿ)
Devi · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ
(কালিদাস কৃতম্)
ಅರ್ಥ: ಕಾಳಿದಾಸ ಕೃತ.
চেটী ভবন্নিখিল খেটী কদংববন বাটীষু নাকি পটলী কোটীর চারুতর কোটী মণীকিরণ কোটী করংবিত পদা । পাটীরগংধি কুচশাটী কবিত্ব পরিপাটীমগাধিপ সুতা ঘোটীখুরাদধিক ধাটীমুদার মুখ বীটীরসেন তনুতাম্ ॥ 1 ॥ শা ॥
ಅರ್ಥ: ಕದಂಬವನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಸೇವಕರಾಗಿರುವ, ನಮಿಸುವ ದೇವತೆಗಳ ಕಿರೀಟರತ್ನಗಳ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪಾದಗಳು ಹೊಳೆಯುವ, ಚಂದನಗಂಧದ ವಸ್ತ್ರದ ಪರ್ವತರಾಜಪುತ್ರಿ, ತನ್ನ ವೀಳ್ಯಗಂಧದ ಮುಖದ ಮಾಧುರ್ಯದಿಂದ ಕುದುರೆಯ ಓಟಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾದ ಕವಿತ್ವಧಾರೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಕರುಣಿಸಲಿ.
দ্বৈপাযন প্রভৃতি শাপায়ুধ ত্রিদিব সোপান ধূলি চরণা পাপাপহ স্বমনু জাপানুলীন জন তাপাপনোদ নিপুণা । নীপালয়া সুরভি ধূপালকা দুরিতকূপাদুদন্চযতুমাম্ রূপাধিকা শিখরি ভূপাল বংশমণি দীপায়িতা ভগবতী ॥ 2 ॥ শা ॥
ಅರ್ಥ: ವ್ಯಾಸರಂತಹ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅವಳ ಪಾದಧೂಳಿಯೇ ಸ್ವರ್ಗದ ಮೆಟ್ಟಿಲು. ಪಾಪವನ್ನು ನೀಗುವ, ತನ್ನ ಮಂತ್ರಜಪದಲ್ಲಿ ಲೀನರಾದವರ ತಾಪವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣೆ. ಕದಂಬವನವಾಸಿನಿ, ಧೂಪಸುಗಂಧದ ಕೇಶದವಳು, ಪರ್ವತರಾಜವಂಶದ ಮಣಿದೀಪವಾದ ಆ ಭಗವತಿ ನನ್ನನ್ನು ದುರಿತದ ಬಾವಿಯಿಂದ ಮೇಲೆತ್ತಲಿ.
যালীভি রাত্মতনুতালীনকৃত্প্রিযক পালীষু খেলতি ভবা ব্য়ালী নকুল্যসিত চূলী ভরা চরণ ধূলী লসন্মণিগণা । যালী ভৃতি শ্রবসি তালী দলং বহতি যালীক শোভি তিলকা সালী করোতু মম কালী মনঃ স্বপদ নালীক সেবন বিধৌ ॥ 3 ॥ শা ॥
ಅರ್ಥ: ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ವನಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುವವಳು; ಸರ್ಪದಂತೆ ದಟ್ಟವಾದ ಕಪ್ಪು ಜಡೆಯವಳು; ಪಾದಧೂಳಿಯಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ; ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ತಾಳೆಗರಿಯ ಆಭರಣ, ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ತಿಲಕ. ಆ ಕಾಳಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತನ್ನ ಪಾದಕಮಲಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲಿ.
বালামৃতাংশু নিভ ফালামনা গরুণ চেলা নিতংব ফলকে কোলাহল ক্ষপিত কালামরাকুশল কীলাল শোষণ রবিঃ । স্থূলাকুচে জলদ নীলাকচে কলিত বীলা কদংব বিপিনে শূলায়ুধ প্রণতি শীলা দধাতু হৃদি শৈলাধি রাজ তনয়া ॥ 4 ॥ শা ॥
ಅರ್ಥ: ಬಾಲಚಂದ್ರನಂತಹ ಹಣೆಯ, ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದ ದೈತ್ಯರ ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಒಣಗಿಸುವವಳು. ಮಳೆಮೋಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಕೇಶದ, ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ವೀಣೆ ಹಿಡಿದ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪರ್ವತರಾಜಪುತ್ರಿ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲಿ.
কংবাবতীব সবিডংবা গলেন নব তুংবাভ বীণ সবিধা বিংবাধরা বিনত শংবায়ুধাদি নিকুরুংবা কদংব বিপিনে । অংবা কুরংগ মদজংবাল রোচি রিহ লংবালকা দিশতু মে শং বাহুলেয় শশি বিংবাভি রাম মুখ সংবাধিতা স্তন ভরা ॥ 5 ॥ শা ॥
ಅರ್ಥ: ಶಂಖದಂತಹ ಕಂಠದ, ಹೊಸ ಸೋರೆಯಂತಹ ವೀಣೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ, ತೊಂಡೆಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕೆಂಪು ತುಟಿಗಳ, ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ಮನ್ಮಥಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ನಮಿಸುವ, ಕಸ್ತೂರಿಗಂಧದ ನೀಳ ಕೇಶದ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಮುಖದ ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಂಬೆ ನನಗೆ ಮಂಗಳ ಕರುಣಿಸಲಿ.
দাসাযমান সুমহাসা কদংববন বাসা কুসুংভ সুমনো বাসা বিপংচি কৃত রাসা বিধূত মধু মাসারবিংদ মধুরা । কাসার সূন ততি ভাসাভিরাম তনু রাসার শীত করুণা নাসা মণি প্রবর ভাসা শিবা তিমির মাসায়ে দুপরতিম্ ॥ 6 ॥ শা ॥
ಅರ್ಥ: ಉಜ್ವಲ ಮಂದಹಾಸದ, ಕದಂಬವನವಾಸಿನಿ, ಕುಸುಂಬ ವರ್ಣದ ವಸ್ತ್ರದವಳು, ವೀಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸುವವಳು, ವಸಂತದ ಕಮಲಕ್ಕಿಂತ ಮಧುರೆ; ಸರೋವರದ ಹೂಗಳ ಸಾಲಿನಂತೆ ದೇಹಕಾಂತಿ, ತಂಪಾದ ಮಳೆಯಂತೆ ಕರುಣೆ, ಮೂಗುತಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳೆ ಶಿವೆ ನನ್ನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲಿ.
ন্য়ংকাকরে বপুষি কংকাল রক্ত পুষি কংকাদি পক্ষি বিষয়ে ত্বং কামনা মযসি কিং কারণং হৃদয় পংকারি মে হি গিরিজাম্ । শংকাশিলা নিশিত টংকাযমান পদ সংকাশমান সুমনো ঝংকারি ভৃংগততি মংকানুপেত শশি সংকাশ বক্ত্র কমলাম্ ॥ 7 ॥ শা ॥
ಅರ್ಥ: ಮನಸ್ಸೇ, ಎಲುಬು-ರಕ್ತದ, ಹದ್ದು ಮೊದಲಾದ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುವ ಈ ಹೀನ ದೇಹವನ್ನು ಏಕೆ ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ? ಬದಲಿಗೆ ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸು: ಅವಳ ಪಾದಗಳು ಸಂದೇಹದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಒಡೆಯುವ ಹರಿತವಾದ ಉಳಿ; ಅವಳ ಮುಖಕಮಲ ಕಳಂಕವಿಲ್ಲದ ಚಂದ್ರನಂತೆ, ಝೇಂಕರಿಸುವ ದುಂಬಿಗಳಿಂದ ಆವೃತ.
জংভারি কুংভি পৃথু কুংভাপহাসি কুচ সংভাব্য় হার লতিকা রংভা করীংদ্র কর দংভাপহোরুগতি ডিংভানুরংজিত পদা । শংভা উদার পরিরংভাংকুরত্ পুলক দংভানুরাগ পিশুনা শং ভাসুরাভরণ গুংভা সদা দিশতু শুংভাসুর প্রহরণা ॥ 8 ॥ শা ॥
ಅರ್ಥ: ವಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಾರಲತೆ, ಆನೆಯ ನಡಿಗೆಯನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವ ಗತಿ, ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನ ಆಲಿಂಗನದ ರೋಮಾಂಚನದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಗಾಢ ಪ್ರೇಮ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆಭರಣಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಶುಂಭಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಅವಳು ಸದಾ ನನಗೆ ಮಂಗಳ ಕರುಣಿಸಲಿ.
দাক্ষাযণী দনুজ শিক্ষা বিধৌ বিকৃত দীক্ষা মনোহর গুণা ভিক্ষাশিনো নটন বীক্ষা বিনোদ মুখি দক্ষাধ্বর প্রহরণা । বীক্ষাং বিধেহি ময়ি দক্ষা স্বকীয় জন পক্ষা বিপক্ষ বিমুখী যক্ষেশ সেবিত নিরাক্ষেপ শক্তি জয় লক্ষাবধান কলনা ॥ 9 ॥ শা ॥
ಅರ್ಥ: ಓ ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ, ದೈತ್ಯರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಉಗ್ರರೂಪ ತಾಳಿದರೂ ಮನೋಹರ ಗುಣಗಳವಳೇ; ಭಿಕ್ಷಾಟನನಾದ ಶಿವನ ನರ್ತನವನ್ನು ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸುವ ಮುಖದವಳೇ; ದಕ್ಷಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವಳೇ. ಸದಾ ತನ್ನವರ ಪಕ್ಷ ವಹಿಸುವ, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ವಿಮುಖಳಾದ, ಕುಬೇರನಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ ನಿಪುಣೆ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ಬೀರು.
বংদারু লোক বর সংধায়িনী বিমল কুংদাবদাত রদনা বৃংদারু বৃংদ মণি বৃংদারবিংদ মকরংদাভিষিক্ত চরণা । মংদানিলা কলিত মংদার দামভিরমংদাভিরাম মকুটা মংদাকিনী জবন ভিংদান বাচমরবিংদাননা দিশতু মে ॥ 10 ॥ শা ॥
ಅರ್ಥ: ನಮಿಸುವವರಿಗೆ ವರ ನೀಡುವವಳು, ಮಲ್ಲಿಗೆಯಂತೆ ನಿರ್ಮಲ ದಂತಗಳವಳು, ದೇವತೆಗಳ ಕಿರೀಟರತ್ನಗಳೆಂಬ ಕಮಲಗಳ ಮಕರಂದದಿಂದ ಪಾದಗಳು ಅಭಿಷಿಕ್ತ. ಮಂದಮಾರುತದಿಂದ ಅಲುಗುವ ಮಂದಾರ ಮಾಲೆಗಳ ಸುಂದರ ಕಿರೀಟದ, ಗಂಗೆಯ ವೇಗವನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವ ಮಾತಿನ ಕಮಲಮುಖಿ ನನಗೆ ವಾಕ್ಸಂಪತ್ತು ಕರುಣಿಸಲಿ.
যত্রাশয়ো লগতি তত্রাগজা ভবতু কুত্রাপি নিস্তুল শুকা সুত্রাম কাল মুখ সত্রাসকপ্রকর সুত্রাণ কারি চরণা । ছত্রানিলাতিরয় পত্ত্রাভিভিরাম গুণ মিত্রামরী সম বধূঃ কু ত্রাসহীন মণি চিত্রাকৃতি স্ফুরিত পুত্রাদি দান নিপুণা ॥ 11 ॥ শা ॥
ಅರ್ಥ: ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಗಿರಿಜೆ ಇರಲಿ; ಅಪ್ರತಿಮ ಗಿಳಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದವಳು, ಇಂದ್ರ ಯಮರನ್ನೂ ಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಪಾದಗಳವಳು. ಮನೋಹರ ಗುಣಗಳ, ದೇವಿಯರಿಗೆ ಸಮಾನಳಾದ, ನಿರ್ಭಯಳಾದ, ರತ್ನಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ, ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣೆ.
কূলাতিগামি ভয় তূলাবলিজ্বলনকীলা নিজস্তুতি বিধা কোলাহলক্ষপিত কালামরী কুশল কীলাল পোষণ রতা । স্থূলাকুচে জলদ নীলাকচে কলিত লীলা কদংব বিপিনে শূলায়ুধ প্রণতি শীলা বিভাতু হৃদি শৈলাধিরাজ তনয়া ॥ 12 ॥ শা ॥
ಅರ್ಥ: ಅವಳ ಸ್ತುತಿಯೇ ಉಕ್ಕಿಬರುವ ಭಯಗಳೆಂಬ ಹತ್ತಿರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಡುವ ಜ್ವಾಲೆ; ಎಲ್ಲರ ಕ್ಷೇಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವಳು. ಮಳೆಮೋಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಕೇಶದ, ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ಲೀಲೆಯಾಡುವ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪರ್ವತರಾಜಪುತ್ರಿ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿ.
ইংধান কীর মণিবংধা ভবে হৃদযবংধা বতীব রসিকা সংধাবতী ভুবন সংধারণে প্যমৃত সিংধাবুদার নিলয়া । গংধানুভাব মুহুরংধালি পীত কচ বংধা সমর্পযতু মে শং ধাম ভানুমপি রুংধান মাশু পদ সংধান মপ্যনুগতা ॥ 13 ॥ শা ॥
ಅರ್ಥ: ಶಿವನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಬದ್ಧಳಾದವಳು, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವಳು, ಅಮೃತಸಾಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವಳು. ಸುಗಂಧಕ್ಕೆ ಮತ್ತೇರಿದ ದುಂಬಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವಳ ಜಡೆಯನ್ನು ಮುತ್ತುತ್ತವೆ; ಅವಳ ಕಾಂತಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನೂ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಅರಸುವವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಅವಳು ಬೇಗನೆ ನನಗೆ ಮಂಗಳ ಕರುಣಿಸಲಿ.
ದೇವೀ ಅಶ್ವಧಾಟೀ (ಅಂಬಾ ಸ್ತುತಿ) ಬಗ್ಗೆ
ದೇವೀ ಅಶ್ವಧಾಟಿ (ಅಂಬಾ ಸ್ತುತಿ) ಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸನದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗುವ ದೇವೀ ಸ್ತೋತ್ರ. ಇದರ ಲಯ ಓಡುವ ಕುದುರೆಯ ನಡೆಯನ್ನು (ಅಶ್ವಧಾಟಿ) ಅನುಕರಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಅಕ್ಷರಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುವ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಗಳು ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಕವಿತ್ವ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಪಾದಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ.
ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ದೇವೀಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶುಕ್ರವಾರ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಐತಿಹ್ಯದಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಕವಿಗಳು ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ ಮತ್ತು ಕವಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಇದಕ್ಕೆ ಅಶ್ವಧಾಟಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೇಕೆ?
ಅಶ್ವ ಎಂದರೆ ಕುದುರೆ, ಧಾಟಿ ಎಂದರೆ ಓಟ. ಸ್ತೋತ್ರದ ಛಂದಸ್ಸು ಓಡುವ ಕುದುರೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು.
ದೇವೀ ಅಶ್ವಧಾಟಿಯನ್ನು ಯಾರು ರಚಿಸಿದರು?
ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಮಹಾಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸನ ರಚನೆ; ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಕಾಳಿದಾಸನಿಗೆ ಕಾಳೀದೇವಿಯಿಂದ ಕವಿತ್ವ ಲಭಿಸಿತು.
ಇಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥಗಳು ಸಾರಾಂಶ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಏಕಿವೆ?
ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಮಾಸಪದಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷೆಗಳಿವೆ; ಪಠ್ಯವೂ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪದಶಃ ಅನುವಾದದ ಬದಲು ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಭಾವಾರ್ಥ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕದಂಬವನ ಯಾವುದು?
ಮಣಿದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಕದಂಬ ವೃಕ್ಷಗಳ ವನವೇ ಕದಂಬವನ. ಲಲಿತೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಆಗಾಗ ಬರುತ್ತದೆ.
ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯಗಳು