MuhurtaNow

ದೇವೀ ಅಶ್ವಧಾಟೀ (ಅಂಬಾ ಸ್ತುತಿ)

Devi · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ

(kaalidaasa kritam)

ಅರ್ಥ: ಕಾಳಿದಾಸ ಕೃತ.

chetee bhavannikhila khetee kadambavana vaateeshu naaki patalee koteera chaarutara kotee maneekirana kotee karambita padaa । paateeragandhi kuchashaatee kavitva paripaateemagaadhipa sutaa ghoteekhuraadadhika dhaateemudaara mukha veeteerasena tanutaam ॥ 1 ॥ shaa ॥

ಅರ್ಥ: ಕದಂಬವನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಸೇವಕರಾಗಿರುವ, ನಮಿಸುವ ದೇವತೆಗಳ ಕಿರೀಟರತ್ನಗಳ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪಾದಗಳು ಹೊಳೆಯುವ, ಚಂದನಗಂಧದ ವಸ್ತ್ರದ ಪರ್ವತರಾಜಪುತ್ರಿ, ತನ್ನ ವೀಳ್ಯಗಂಧದ ಮುಖದ ಮಾಧುರ್ಯದಿಂದ ಕುದುರೆಯ ಓಟಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾದ ಕವಿತ್ವಧಾರೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಕರುಣಿಸಲಿ.

dvaipaayana prabhriti shaapaayudha tridiva sopaana dhooli charanaa paapaapaha svamanu jaapaanuleena jana taapaapanoda nipunaa । neepaalayaa surabhi dhoopaalakaa duritakoopaadudanchayatumaam roopaadhikaa shikhari bhoopaala vamshamani deepaayitaa bhagavatee ॥ 2 ॥ shaa ॥

ಅರ್ಥ: ವ್ಯಾಸರಂತಹ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅವಳ ಪಾದಧೂಳಿಯೇ ಸ್ವರ್ಗದ ಮೆಟ್ಟಿಲು. ಪಾಪವನ್ನು ನೀಗುವ, ತನ್ನ ಮಂತ್ರಜಪದಲ್ಲಿ ಲೀನರಾದವರ ತಾಪವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣೆ. ಕದಂಬವನವಾಸಿನಿ, ಧೂಪಸುಗಂಧದ ಕೇಶದವಳು, ಪರ್ವತರಾಜವಂಶದ ಮಣಿದೀಪವಾದ ಆ ಭಗವತಿ ನನ್ನನ್ನು ದುರಿತದ ಬಾವಿಯಿಂದ ಮೇಲೆತ್ತಲಿ.

yaaleebhi raatmatanutaaleenakritpriyaka paaleeshu khelati bhavaa vyaalee nakulyasita chuli bharaa charana dhoolee lasanmaniganaa । yaalee bhriti shravasi taalee dalam vahati yaaleeka shobhi tilakaa saalee karotu mama kaalee manah svapada naaleeka sevana vidhau ॥ 3 ॥ shaa ॥

ಅರ್ಥ: ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ವನಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುವವಳು; ಸರ್ಪದಂತೆ ದಟ್ಟವಾದ ಕಪ್ಪು ಜಡೆಯವಳು; ಪಾದಧೂಳಿಯಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ; ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ತಾಳೆಗರಿಯ ಆಭರಣ, ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ತಿಲಕ. ಆ ಕಾಳಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತನ್ನ ಪಾದಕಮಲಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲಿ.

baalaamritaamshu nibha phaalaamanaa garuna chelaa nitamba phalake kolaahala kshapita kaalaamaraakushala keelaala shoshana ravih । sthoolaakuche jalada neelaakache kalita veelaa kadamba vipine shoolaayudha pranati sheelaa dadhaatu hridi shailaadhi raaja tanayaa ॥ 4 ॥ shaa ॥

ಅರ್ಥ: ಬಾಲಚಂದ್ರನಂತಹ ಹಣೆಯ, ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದ ದೈತ್ಯರ ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಒಣಗಿಸುವವಳು. ಮಳೆಮೋಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಕೇಶದ, ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ವೀಣೆ ಹಿಡಿದ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪರ್ವತರಾಜಪುತ್ರಿ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲಿ.

kambaavateeva savidambaa galena nava tumbaabha veena savidhaa bimbaadharaa vinata shambaayudhaadi nikurumbaa kadamba vipine । ambaa kuranga madajambaala rochi riha lambaalakaa dishatu me sham baahuleya shashi bimbaabhi raama mukha sambaadhitaa stana bharaa ॥ 5 ॥ shaa ॥

ಅರ್ಥ: ಶಂಖದಂತಹ ಕಂಠದ, ಹೊಸ ಸೋರೆಯಂತಹ ವೀಣೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ, ತೊಂಡೆಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕೆಂಪು ತುಟಿಗಳ, ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ಮನ್ಮಥಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ನಮಿಸುವ, ಕಸ್ತೂರಿಗಂಧದ ನೀಳ ಕೇಶದ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಮುಖದ ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಂಬೆ ನನಗೆ ಮಂಗಳ ಕರುಣಿಸಲಿ.

daasaayamaana sumahaasaa kadambavana vaasaa kusumbha sumano vaasaa vipanchi krita raasaa vidhoota madhu maasaaravinda madhuraa । kaasaara soona tati bhaasaabhiraama tanu raasaara sheeta karunaa naasaa mani pravara bhaasaa shivaa timira maasaaye duparatim ॥ 6 ॥ shaa ॥

ಅರ್ಥ: ಉಜ್ವಲ ಮಂದಹಾಸದ, ಕದಂಬವನವಾಸಿನಿ, ಕುಸುಂಬ ವರ್ಣದ ವಸ್ತ್ರದವಳು, ವೀಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸುವವಳು, ವಸಂತದ ಕಮಲಕ್ಕಿಂತ ಮಧುರೆ; ಸರೋವರದ ಹೂಗಳ ಸಾಲಿನಂತೆ ದೇಹಕಾಂತಿ, ತಂಪಾದ ಮಳೆಯಂತೆ ಕರುಣೆ, ಮೂಗುತಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳೆ ಶಿವೆ ನನ್ನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲಿ.

nyankaakare vapushi kankala rakta pushi kankaadi pakshi vishaye tvam kaamanaa mayasi kim kaaranam hridaya pankaari me hi girijaam । shankaashilaa nishita tankaayamaana pada sankaashamaana sumano jhankaari bhringatati mankaanupeta shashi sankaasha vaktra kamalaam ॥ 7 ॥ shaa ॥

ಅರ್ಥ: ಮನಸ್ಸೇ, ಎಲುಬು-ರಕ್ತದ, ಹದ್ದು ಮೊದಲಾದ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುವ ಈ ಹೀನ ದೇಹವನ್ನು ಏಕೆ ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ? ಬದಲಿಗೆ ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸು: ಅವಳ ಪಾದಗಳು ಸಂದೇಹದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಒಡೆಯುವ ಹರಿತವಾದ ಉಳಿ; ಅವಳ ಮುಖಕಮಲ ಕಳಂಕವಿಲ್ಲದ ಚಂದ್ರನಂತೆ, ಝೇಂಕರಿಸುವ ದುಂಬಿಗಳಿಂದ ಆವೃತ.

jambhaari kumbhi prithu kumbhaapahaasi kucha sambhaavya haara latikaa rambhaa kareendra kara dambhaapahorugati dimbhaanuranjita padaa । shambhaa udaara parirambhaankurat pulaka dambhaanuraaga pishunaa sham bhaasuraabharana gumbhaa sadaa dishatu shumbhaasura praharanaa ॥ 8 ॥ shaa ॥

ಅರ್ಥ: ವಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಾರಲತೆ, ಆನೆಯ ನಡಿಗೆಯನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವ ಗತಿ, ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನ ಆಲಿಂಗನದ ರೋಮಾಂಚನದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಗಾಢ ಪ್ರೇಮ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆಭರಣಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಶುಂಭಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಅವಳು ಸದಾ ನನಗೆ ಮಂಗಳ ಕರುಣಿಸಲಿ.

daakshaayanee danuja shikshaa vidhau vikrita deekshaa manohara gunaa bhikshaashino natana veekshaa vinoda mukhi dakshaadhvara praharanaa । veekshaam vidhehi mayi dakshaa svakeeya jana pakshaa vipaksha vimukhee yakshesha sevita niraakshepa shakti jaya lakshaavadhaana kalanaa ॥ 9 ॥ shaa ॥

ಅರ್ಥ: ಓ ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ, ದೈತ್ಯರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಉಗ್ರರೂಪ ತಾಳಿದರೂ ಮನೋಹರ ಗುಣಗಳವಳೇ; ಭಿಕ್ಷಾಟನನಾದ ಶಿವನ ನರ್ತನವನ್ನು ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸುವ ಮುಖದವಳೇ; ದಕ್ಷಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವಳೇ. ಸದಾ ತನ್ನವರ ಪಕ್ಷ ವಹಿಸುವ, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ವಿಮುಖಳಾದ, ಕುಬೇರನಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ ನಿಪುಣೆ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ಬೀರು.

vandaaru loka vara sandhaayinee vimala kundaavadaata radanaa brindaaru brinda mani brindaaravinda makarandaabhishikta charanaa । mandaanilaa kalita mandaara daamabhiramandaabhiraama makutaa mandaakinee javana bhindaana vaachamaravindaananaa dishatu me ॥ 10 ॥ shaa ॥

ಅರ್ಥ: ನಮಿಸುವವರಿಗೆ ವರ ನೀಡುವವಳು, ಮಲ್ಲಿಗೆಯಂತೆ ನಿರ್ಮಲ ದಂತಗಳವಳು, ದೇವತೆಗಳ ಕಿರೀಟರತ್ನಗಳೆಂಬ ಕಮಲಗಳ ಮಕರಂದದಿಂದ ಪಾದಗಳು ಅಭಿಷಿಕ್ತ. ಮಂದಮಾರುತದಿಂದ ಅಲುಗುವ ಮಂದಾರ ಮಾಲೆಗಳ ಸುಂದರ ಕಿರೀಟದ, ಗಂಗೆಯ ವೇಗವನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವ ಮಾತಿನ ಕಮಲಮುಖಿ ನನಗೆ ವಾಕ್ಸಂಪತ್ತು ಕರುಣಿಸಲಿ.

yatraashayo lagati tatraagajaa bhavatu kutraapi nistula shukaa sutraama kaala mukha satraasakaprakara sutraana kaari charanaa । chhatraanilaatiraya pattraabhibhiraama guna mitraamaree sama vadhooh ku traasaheena mani chitraakriti sphurita putraadi daana nipunaa ॥ 11 ॥ shaa ॥

ಅರ್ಥ: ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಗಿರಿಜೆ ಇರಲಿ; ಅಪ್ರತಿಮ ಗಿಳಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದವಳು, ಇಂದ್ರ ಯಮರನ್ನೂ ಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಪಾದಗಳವಳು. ಮನೋಹರ ಗುಣಗಳ, ದೇವಿಯರಿಗೆ ಸಮಾನಳಾದ, ನಿರ್ಭಯಳಾದ, ರತ್ನಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ, ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣೆ.

koolaatigaami bhaya toolaavalijvalanakeelaa nijastuti vidhaa kolaahalakshapita kaalaamaree kushala keelaala poshana rataa । sthoolaakuche jalada neelaakache kalita leelaa kadamba vipine shoolaayudha pranati sheelaa vibhaatu hridi shailaadhiraaja tanayaa ॥ 12 ॥ shaa ॥

ಅರ್ಥ: ಅವಳ ಸ್ತುತಿಯೇ ಉಕ್ಕಿಬರುವ ಭಯಗಳೆಂಬ ಹತ್ತಿರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಡುವ ಜ್ವಾಲೆ; ಎಲ್ಲರ ಕ್ಷೇಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವಳು. ಮಳೆಮೋಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಕೇಶದ, ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ಲೀಲೆಯಾಡುವ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪರ್ವತರಾಜಪುತ್ರಿ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿ.

indhaana keera manibandhaa bhave hridayabandhaa vateeva rasikaa sandhaavatee bhuvana sandhaarane pyamrita sindhaavudaara nilayaa । gandhaanubhaava muhurandhaali peeta kacha bandhaa samarpayatu me sham dhaama bhaanumapi rundhaana maashu pada sandhaana mapyanugataa ॥ 13 ॥ shaa ॥

ಅರ್ಥ: ಶಿವನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಬದ್ಧಳಾದವಳು, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವಳು, ಅಮೃತಸಾಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವಳು. ಸುಗಂಧಕ್ಕೆ ಮತ್ತೇರಿದ ದುಂಬಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವಳ ಜಡೆಯನ್ನು ಮುತ್ತುತ್ತವೆ; ಅವಳ ಕಾಂತಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನೂ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಅರಸುವವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಅವಳು ಬೇಗನೆ ನನಗೆ ಮಂಗಳ ಕರುಣಿಸಲಿ.

ದೇವೀ ಅಶ್ವಧಾಟೀ (ಅಂಬಾ ಸ್ತುತಿ) ಬಗ್ಗೆ

ದೇವೀ ಅಶ್ವಧಾಟಿ (ಅಂಬಾ ಸ್ತುತಿ) ಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸನದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗುವ ದೇವೀ ಸ್ತೋತ್ರ. ಇದರ ಲಯ ಓಡುವ ಕುದುರೆಯ ನಡೆಯನ್ನು (ಅಶ್ವಧಾಟಿ) ಅನುಕರಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಅಕ್ಷರಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುವ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಗಳು ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಕವಿತ್ವ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಪಾದಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ.

ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ದೇವೀಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶುಕ್ರವಾರ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಐತಿಹ್ಯದಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಕವಿಗಳು ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ ಮತ್ತು ಕವಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಇದಕ್ಕೆ ಅಶ್ವಧಾಟಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೇಕೆ?

ಅಶ್ವ ಎಂದರೆ ಕುದುರೆ, ಧಾಟಿ ಎಂದರೆ ಓಟ. ಸ್ತೋತ್ರದ ಛಂದಸ್ಸು ಓಡುವ ಕುದುರೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು.

ದೇವೀ ಅಶ್ವಧಾಟಿಯನ್ನು ಯಾರು ರಚಿಸಿದರು?

ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಮಹಾಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸನ ರಚನೆ; ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಕಾಳಿದಾಸನಿಗೆ ಕಾಳೀದೇವಿಯಿಂದ ಕವಿತ್ವ ಲಭಿಸಿತು.

ಇಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥಗಳು ಸಾರಾಂಶ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಏಕಿವೆ?

ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಮಾಸಪದಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷೆಗಳಿವೆ; ಪಠ್ಯವೂ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪದಶಃ ಅನುವಾದದ ಬದಲು ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಭಾವಾರ್ಥ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕದಂಬವನ ಯಾವುದು?

ಮಣಿದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಕದಂಬ ವೃಕ್ಷಗಳ ವನವೇ ಕದಂಬವನ. ಲಲಿತೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಆಗಾಗ ಬರುತ್ತದೆ.

ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.