MuhurtaNow

ದೇವೀ ಅಶ್ವಧಾಟೀ (ಅಂಬಾ ಸ್ತುತಿ)

Devi · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ

(कालिदास कृतम्)

ಅರ್ಥ: ಕಾಳಿದಾಸ ಕೃತ.

चेटी भवन्निखिल खेटी कदंबवन वाटीषु नाकि पटली कोटीर चारुतर कोटी मणीकिरण कोटी करंबित पदा । पाटीरगंधि कुचशाटी कवित्व परिपाटीमगाधिप सुता घोटीखुरादधिक धाटीमुदार मुख वीटीरसेन तनुताम् ॥ 1 ॥ शा ॥

ಅರ್ಥ: ಕದಂಬವನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಸೇವಕರಾಗಿರುವ, ನಮಿಸುವ ದೇವತೆಗಳ ಕಿರೀಟರತ್ನಗಳ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪಾದಗಳು ಹೊಳೆಯುವ, ಚಂದನಗಂಧದ ವಸ್ತ್ರದ ಪರ್ವತರಾಜಪುತ್ರಿ, ತನ್ನ ವೀಳ್ಯಗಂಧದ ಮುಖದ ಮಾಧುರ್ಯದಿಂದ ಕುದುರೆಯ ಓಟಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾದ ಕವಿತ್ವಧಾರೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಕರುಣಿಸಲಿ.

द्वैपायन प्रभृति शापायुध त्रिदिव सोपान धूलि चरणा पापापह स्वमनु जापानुलीन जन तापापनोद निपुणा । नीपालया सुरभि धूपालका दुरितकूपादुदन्चयतुमाम् रूपाधिका शिखरि भूपाल वंशमणि दीपायिता भगवती ॥ 2 ॥ शा ॥

ಅರ್ಥ: ವ್ಯಾಸರಂತಹ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅವಳ ಪಾದಧೂಳಿಯೇ ಸ್ವರ್ಗದ ಮೆಟ್ಟಿಲು. ಪಾಪವನ್ನು ನೀಗುವ, ತನ್ನ ಮಂತ್ರಜಪದಲ್ಲಿ ಲೀನರಾದವರ ತಾಪವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣೆ. ಕದಂಬವನವಾಸಿನಿ, ಧೂಪಸುಗಂಧದ ಕೇಶದವಳು, ಪರ್ವತರಾಜವಂಶದ ಮಣಿದೀಪವಾದ ಆ ಭಗವತಿ ನನ್ನನ್ನು ದುರಿತದ ಬಾವಿಯಿಂದ ಮೇಲೆತ್ತಲಿ.

यालीभि रात्मतनुतालीनकृत्प्रियक पालीषु खेलति भवा व्याली नकुल्यसित चूली भरा चरण धूली लसन्मणिगणा । याली भृति श्रवसि ताली दलं वहति यालीक शोभि तिलका साली करोतु मम काली मनः स्वपद नालीक सेवन विधौ ॥ 3 ॥ शा ॥

ಅರ್ಥ: ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ವನಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುವವಳು; ಸರ್ಪದಂತೆ ದಟ್ಟವಾದ ಕಪ್ಪು ಜಡೆಯವಳು; ಪಾದಧೂಳಿಯಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ; ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ತಾಳೆಗರಿಯ ಆಭರಣ, ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ತಿಲಕ. ಆ ಕಾಳಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತನ್ನ ಪಾದಕಮಲಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲಿ.

बालामृतांशु निभ फालामना गरुण चेला नितंब फलके कोलाहल क्षपित कालामराकुशल कीलाल शोषण रविः । स्थूलाकुचे जलद नीलाकचे कलित वीला कदंब विपिने शूलायुध प्रणति शीला दधातु हृदि शैलाधि राज तनया ॥ 4 ॥ शा ॥

ಅರ್ಥ: ಬಾಲಚಂದ್ರನಂತಹ ಹಣೆಯ, ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದ ದೈತ್ಯರ ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಒಣಗಿಸುವವಳು. ಮಳೆಮೋಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಕೇಶದ, ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ವೀಣೆ ಹಿಡಿದ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪರ್ವತರಾಜಪುತ್ರಿ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲಿ.

कंबावतीव सविडंबा गलेन नव तुंबाभ वीण सविधा बिंबाधरा विनत शंबायुधादि निकुरुंबा कदंब विपिने । अंबा कुरंग मदजंबाल रोचि रिह लंबालका दिशतु मे शं बाहुलेय शशि बिंबाभि राम मुख संबाधिता स्तन भरा ॥ 5 ॥ शा ॥

ಅರ್ಥ: ಶಂಖದಂತಹ ಕಂಠದ, ಹೊಸ ಸೋರೆಯಂತಹ ವೀಣೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ, ತೊಂಡೆಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕೆಂಪು ತುಟಿಗಳ, ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ಮನ್ಮಥಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ನಮಿಸುವ, ಕಸ್ತೂರಿಗಂಧದ ನೀಳ ಕೇಶದ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಮುಖದ ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಂಬೆ ನನಗೆ ಮಂಗಳ ಕರುಣಿಸಲಿ.

दासायमान सुमहासा कदंबवन वासा कुसुंभ सुमनो वासा विपंचि कृत रासा विधूत मधु मासारविंद मधुरा । कासार सून तति भासाभिराम तनु रासार शीत करुणा नासा मणि प्रवर भासा शिवा तिमिर मासाये दुपरतिम् ॥ 6 ॥ शा ॥

ಅರ್ಥ: ಉಜ್ವಲ ಮಂದಹಾಸದ, ಕದಂಬವನವಾಸಿನಿ, ಕುಸುಂಬ ವರ್ಣದ ವಸ್ತ್ರದವಳು, ವೀಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸುವವಳು, ವಸಂತದ ಕಮಲಕ್ಕಿಂತ ಮಧುರೆ; ಸರೋವರದ ಹೂಗಳ ಸಾಲಿನಂತೆ ದೇಹಕಾಂತಿ, ತಂಪಾದ ಮಳೆಯಂತೆ ಕರುಣೆ, ಮೂಗುತಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳೆ ಶಿವೆ ನನ್ನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲಿ.

न्यंकाकरे वपुषि कंकाल रक्त पुषि कंकादि पक्षि विषये त्वं कामना मयसि किं कारणं हृदय पंकारि मे हि गिरिजाम् । शंकाशिला निशित टंकायमान पद संकाशमान सुमनो झंकारि भृंगतति मंकानुपेत शशि संकाश वक्त्र कमलाम् ॥ 7 ॥ शा ॥

ಅರ್ಥ: ಮನಸ್ಸೇ, ಎಲುಬು-ರಕ್ತದ, ಹದ್ದು ಮೊದಲಾದ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುವ ಈ ಹೀನ ದೇಹವನ್ನು ಏಕೆ ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ? ಬದಲಿಗೆ ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸು: ಅವಳ ಪಾದಗಳು ಸಂದೇಹದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಒಡೆಯುವ ಹರಿತವಾದ ಉಳಿ; ಅವಳ ಮುಖಕಮಲ ಕಳಂಕವಿಲ್ಲದ ಚಂದ್ರನಂತೆ, ಝೇಂಕರಿಸುವ ದುಂಬಿಗಳಿಂದ ಆವೃತ.

जंभारि कुंभि पृथु कुंभापहासि कुच संभाव्य हार लतिका रंभा करींद्र कर दंभापहोरुगति डिंभानुरंजित पदा । शंभा उदार परिरंभांकुरत् पुलक दंभानुराग पिशुना शं भासुराभरण गुंभा सदा दिशतु शुंभासुर प्रहरणा ॥ 8 ॥ शा ॥

ಅರ್ಥ: ವಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಾರಲತೆ, ಆನೆಯ ನಡಿಗೆಯನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವ ಗತಿ, ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನ ಆಲಿಂಗನದ ರೋಮಾಂಚನದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಗಾಢ ಪ್ರೇಮ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆಭರಣಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಶುಂಭಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಅವಳು ಸದಾ ನನಗೆ ಮಂಗಳ ಕರುಣಿಸಲಿ.

दाक्षायणी दनुज शिक्षा विधौ विकृत दीक्षा मनोहर गुणा भिक्षाशिनो नटन वीक्षा विनोद मुखि दक्षाध्वर प्रहरणा । वीक्षां विधेहि मयि दक्षा स्वकीय जन पक्षा विपक्ष विमुखी यक्षेश सेवित निराक्षेप शक्ति जय लक्षावधान कलना ॥ 9 ॥ शा ॥

ಅರ್ಥ: ಓ ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ, ದೈತ್ಯರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಉಗ್ರರೂಪ ತಾಳಿದರೂ ಮನೋಹರ ಗುಣಗಳವಳೇ; ಭಿಕ್ಷಾಟನನಾದ ಶಿವನ ನರ್ತನವನ್ನು ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸುವ ಮುಖದವಳೇ; ದಕ್ಷಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವಳೇ. ಸದಾ ತನ್ನವರ ಪಕ್ಷ ವಹಿಸುವ, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ವಿಮುಖಳಾದ, ಕುಬೇರನಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ ನಿಪುಣೆ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ಬೀರು.

वंदारु लोक वर संधायिनी विमल कुंदावदात रदना बृंदारु बृंद मणि बृंदारविंद मकरंदाभिषिक्त चरणा । मंदानिला कलित मंदार दामभिरमंदाभिराम मकुटा मंदाकिनी जवन भिंदान वाचमरविंदानना दिशतु मे ॥ 10 ॥ शा ॥

ಅರ್ಥ: ನಮಿಸುವವರಿಗೆ ವರ ನೀಡುವವಳು, ಮಲ್ಲಿಗೆಯಂತೆ ನಿರ್ಮಲ ದಂತಗಳವಳು, ದೇವತೆಗಳ ಕಿರೀಟರತ್ನಗಳೆಂಬ ಕಮಲಗಳ ಮಕರಂದದಿಂದ ಪಾದಗಳು ಅಭಿಷಿಕ್ತ. ಮಂದಮಾರುತದಿಂದ ಅಲುಗುವ ಮಂದಾರ ಮಾಲೆಗಳ ಸುಂದರ ಕಿರೀಟದ, ಗಂಗೆಯ ವೇಗವನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವ ಮಾತಿನ ಕಮಲಮುಖಿ ನನಗೆ ವಾಕ್ಸಂಪತ್ತು ಕರುಣಿಸಲಿ.

यत्राशयो लगति तत्रागजा भवतु कुत्रापि निस्तुल शुका सुत्राम काल मुख सत्रासकप्रकर सुत्राण कारि चरणा । छत्रानिलातिरय पत्त्राभिभिराम गुण मित्रामरी सम वधूः कु त्रासहीन मणि चित्राकृति स्फुरित पुत्रादि दान निपुणा ॥ 11 ॥ शा ॥

ಅರ್ಥ: ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಗಿರಿಜೆ ಇರಲಿ; ಅಪ್ರತಿಮ ಗಿಳಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದವಳು, ಇಂದ್ರ ಯಮರನ್ನೂ ಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಪಾದಗಳವಳು. ಮನೋಹರ ಗುಣಗಳ, ದೇವಿಯರಿಗೆ ಸಮಾನಳಾದ, ನಿರ್ಭಯಳಾದ, ರತ್ನಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ, ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣೆ.

कूलातिगामि भय तूलावलिज्वलनकीला निजस्तुति विधा कोलाहलक्षपित कालामरी कुशल कीलाल पोषण रता । स्थूलाकुचे जलद नीलाकचे कलित लीला कदंब विपिने शूलायुध प्रणति शीला विभातु हृदि शैलाधिराज तनया ॥ 12 ॥ शा ॥

ಅರ್ಥ: ಅವಳ ಸ್ತುತಿಯೇ ಉಕ್ಕಿಬರುವ ಭಯಗಳೆಂಬ ಹತ್ತಿರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಡುವ ಜ್ವಾಲೆ; ಎಲ್ಲರ ಕ್ಷೇಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವಳು. ಮಳೆಮೋಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಕೇಶದ, ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ಲೀಲೆಯಾಡುವ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪರ್ವತರಾಜಪುತ್ರಿ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿ.

इंधान कीर मणिबंधा भवे हृदयबंधा वतीव रसिका संधावती भुवन संधारणे प्यमृत सिंधावुदार निलया । गंधानुभाव मुहुरंधालि पीत कच बंधा समर्पयतु मे शं धाम भानुमपि रुंधान माशु पद संधान मप्यनुगता ॥ 13 ॥ शा ॥

ಅರ್ಥ: ಶಿವನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಬದ್ಧಳಾದವಳು, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವಳು, ಅಮೃತಸಾಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವಳು. ಸುಗಂಧಕ್ಕೆ ಮತ್ತೇರಿದ ದುಂಬಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವಳ ಜಡೆಯನ್ನು ಮುತ್ತುತ್ತವೆ; ಅವಳ ಕಾಂತಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನೂ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಅರಸುವವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಅವಳು ಬೇಗನೆ ನನಗೆ ಮಂಗಳ ಕರುಣಿಸಲಿ.

ದೇವೀ ಅಶ್ವಧಾಟೀ (ಅಂಬಾ ಸ್ತುತಿ) ಬಗ್ಗೆ

ದೇವೀ ಅಶ್ವಧಾಟಿ (ಅಂಬಾ ಸ್ತುತಿ) ಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸನದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗುವ ದೇವೀ ಸ್ತೋತ್ರ. ಇದರ ಲಯ ಓಡುವ ಕುದುರೆಯ ನಡೆಯನ್ನು (ಅಶ್ವಧಾಟಿ) ಅನುಕರಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಅಕ್ಷರಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುವ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಗಳು ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಕವಿತ್ವ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಪಾದಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ.

ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ದೇವೀಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶುಕ್ರವಾರ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಐತಿಹ್ಯದಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಕವಿಗಳು ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ ಮತ್ತು ಕವಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಇದಕ್ಕೆ ಅಶ್ವಧಾಟಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೇಕೆ?

ಅಶ್ವ ಎಂದರೆ ಕುದುರೆ, ಧಾಟಿ ಎಂದರೆ ಓಟ. ಸ್ತೋತ್ರದ ಛಂದಸ್ಸು ಓಡುವ ಕುದುರೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು.

ದೇವೀ ಅಶ್ವಧಾಟಿಯನ್ನು ಯಾರು ರಚಿಸಿದರು?

ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಮಹಾಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸನ ರಚನೆ; ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಕಾಳಿದಾಸನಿಗೆ ಕಾಳೀದೇವಿಯಿಂದ ಕವಿತ್ವ ಲಭಿಸಿತು.

ಇಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥಗಳು ಸಾರಾಂಶ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಏಕಿವೆ?

ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಮಾಸಪದಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷೆಗಳಿವೆ; ಪಠ್ಯವೂ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪದಶಃ ಅನುವಾದದ ಬದಲು ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಭಾವಾರ್ಥ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕದಂಬವನ ಯಾವುದು?

ಮಣಿದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಕದಂಬ ವೃಕ್ಷಗಳ ವನವೇ ಕದಂಬವನ. ಲಲಿತೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಆಗಾಗ ಬರುತ್ತದೆ.

ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.