ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
Chanakya Neethi · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ
ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ಜೀವೇಚ್ಚ ನರಃ ಶುಕ್ಲೇನ ಕರ್ಮಣಾ । ನ ಕಲ್ಪಮಪಿ ಕಷ್ಟೇನ ಲೋಕದ್ವಯವಿರೋಧಿನಾ ॥ 01 ॥
ಗತೇ ಶೋಕೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಭವಿಷ್ಯಂ ನೈವ ಚಿಂತಯೇತ್ । ವರ್ತಮಾನೇನ ಕಾಲೇನ ವರ್ತಯಂತಿ ವಿಚಕ್ಷಣಾಃ ॥ 02 ॥
ಸ್ವಭಾವೇನ ಹಿ ತುಷ್ಯಂತಿ ದೇವಾಃ ಸತ್ಪುರುಷಾಃ ಪಿತಾ । ಜ್ಞಾತಯಃ ಸ್ನಾನಪಾನಾಭ್ಯಾಂ ವಾಕ್ಯದಾನೇನ ಪಂಡಿತಾಃ ॥ 03 ॥
ಆಯುಃ ಕರ್ಮ ಚ ವಿತ್ತಂ ಚ ವಿದ್ಯಾ ನಿಧನಮೇವ ಚ । ಪಂಚೈತಾನಿ ಹಿ ಸೃಜ್ಯಂತೇ ಗರ್ಭಸ್ಥಸ್ಯೈವ ದೇಹಿನಃ ॥ 04 (4.1) ॥
ಅಹೋ ಬತ ವಿಚಿತ್ರಾಣಿ ಚರಿತಾನಿ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ । ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ತೃಣಾಯ ಮನ್ಯಂತೇ ತದ್ಭಾರೇಣ ನಮಂತಿ ಚ ॥ 05 ॥
ಯಸ್ಯ ಸ್ನೇಹೋ ಭಯಂ ತಸ್ಯ ಸ್ನೇಹೋ ದುಃಖಸ್ಯ ಭಾಜನಮ್ । ಸ್ನೇಹಮೂಲಾನಿ ದುಃಖಾನಿ ತಾನಿ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ವಸೇತ್ ಸುಖಂ ॥ 06 ॥
ಅನಾಗತವಿಧಾತಾ ಚ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಮತಿಸ್ತಥಾ । ದ್ವಾವೇತೌ ಸುಖಮೇಧೇತೇ ಯದ್ಭವಿಷ್ಯೋ ವಿನಶ್ಯತಿ ॥ 07 ॥
ರಾಜ್ಞಿ ಧರ್ಮಿಣಿ ಧರ್ಮಿಷ್ಠಾಃ ಪಾಪೇ ಪಾಪಾಃ ಸಮೇ ಸಮಾಃ । ರಾಜಾನಮನುವರ್ತಂತೇ ಯಥಾ ರಾಜಾ ತಥಾ ಪ್ರಜಾಃ ॥ 08 ॥
ಜೀವಂತಂ ಮೃತವನ್ಮನ್ಯೇ ದೇಹಿನಂ ಧರ್ಮವರ್ಜಿತಮ್ । ಮೃತೋ ಧರ್ಮೇಣ ಸಂಯುಕ್ತೋ ದೀರ್ಘಜೀವೀ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ 09 ॥
ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಾಣಾಂ ಯಸ್ಯೈಕೋಽಪಿ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಅಜಾಗಲಸ್ತನಸ್ಯೇವ ತಸ್ಯ ಜನ್ಮ ನಿರರ್ಥಕಂ ॥ 10 ॥
ದಹ್ಯಮಾನಾಃ ಸುತೀವ್ರೇಣ ನೀಚಾಃ ಪರಯಶೋಽಗ್ನಿನಾ । ಅಶಕ್ತಾಸ್ತತ್ಪದಂ ಗಂತುಂ ತತೋ ನಿಂಡಾಂ ಪ್ರಕುರ್ವತೇ ॥ 11 ॥
ಬಂಧಾಯ ವಿಷಯಾಸಂಗೋ ಮುಕ್ತ್ಯೈ ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಮನಃ । ಮನ ಏವ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಕಾರಣಂ ಬಂಧಮೋಕ್ಷಯೋಃ ॥ 12 ॥
ದೇಹಾಭಿಮಾನೇ ಗಲಿತಂ ಜ್ಞಾನೇನ ಪರಮಾತ್ಮನಿ । ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಮನೋ ಯಾತಿ ತತ್ರ ತತ್ರ ಸಮಾಧಯಃ ॥ 13 ॥
ಈಪ್ಸಿತಂ ಮನಸಃ ಸರ್ವಂ ಕಸ್ಯ ಸಂಪದ್ಯತೇ ಸುಖಮ್ । ದೈವಾಯತ್ತಂ ಯತಃ ಸರ್ವಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸಂತೋಷಮಾಶ್ರಯೇತ್ ॥ 14 ॥
ಯಥಾ ಧೇನುಸಹಸ್ರೇಷು ವತ್ಸೋ ಗಚ್ಛತಿ ಮಾತರಮ್ । ತಥಾ ಯಚ್ಚ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಕರ್ತಾರಮನುಗಚ್ಛತಿ ॥ 15 ॥
ಅನವಸ್ಥಿತಕಾರ್ಯಸ್ಯ ನ ಜನೇ ನ ವನೇ ಸುಖಮ್ । ಜನೋ ದಹತಿ ಸಂಸರ್ಗಾದ್ವನಂ ಸಂಗವಿವರ್ಜನಾತ್ ॥ 16 ॥
ಖನಿತ್ವಾ ಹಿ ಖನಿತ್ರೇಣ ಭೂತಲೇ ವಾರಿ ವಿಂದತಿ । ತಥಾ ಗುರುಗತಾಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಶುಶ್ರೂಷುರಧಿಗಚ್ಛತಿ ॥ 17 ॥
ಕರ್ಮಾಯತ್ತಂ ಫಲಂ ಪುಂಸಾಂ ಬುದ್ಧಿಃ ಕರ್ಮಾನುಸಾರಿಣೀ । ತಥಾಪಿ ಸುಧಿಯಶ್ಚಾರ್ಯಾ ಸುವಿಚಾರ್ಯೈವ ಕುರ್ವತೇ ॥ 18 ॥
ಏಕಾಕ್ಷರಪ್ರದಾತಾರಂ ಯೋ ಗುರುಂ ನಾಭಿವಂದತೇ । ಶ್ವಾನಯೋನಿಶತಂ ಗತ್ವಾ ಚಾಂಡಾಲೇಷ್ವಭಿಜಾಯತೇ ॥ 19 ॥
ಯುಗಾಂತೇ ಪ್ರಚಲೇನ್ಮೇರುಃ ಕಲ್ಪಾಂತೇ ಸಪ್ತ ಸಾಗರಾಃ । ಸಾಧವಃ ಪ್ರತಿಪನ್ನಾರ್ಥಾನ್ನ ಚಲಂತಿ ಕದಾಚನ ॥ 20 ॥
ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ತ್ರೀಣಿ ರತ್ನಾನಿ ಜಲಮನ್ನಂ ಸುಭಾಷಿತಮ್ । ಮೂಢೈಃ ಪಾಷಾಣಖಂಡೇಷು ರತ್ನಸಂಜ್ಞಾ ವಿಧೀಯತೇ ॥ 21 ॥
ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಬಗ್ಗೆ
ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಚಾಣಕ್ಯ (ಕೌಟಿಲ್ಯ)ನಿಗೆ ಆರೋಪಿತ ಸೂಕ್ತಿಗಳ ಚಾಣಕ್ಯನೀತಿಯ ಹದಿಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯ. ಆರಂಭ: ಇಹಪರ ಎರಡಕ್ಕೂ ವಿರೋಧವಾದ ಕರ್ಮಗಳೊಡನೆ ಒಂದು ಕಲ್ಪ ಬದುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಶುದ್ಧ ಕರ್ಮಗಳೊಡನೆ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ ಬದುಕುವುದು ಲೇಸು. ಎರಡನೇ ಶ್ಲೋಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ: ಕಳೆದುದಕ್ಕೆ ಶೋಕಿಸಬೇಡ, ಮುಂದಿನದಕ್ಕೆ ಚಿಂತಿಸಬೇಡ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಾಳುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜಲ, ಅನ್ನ, ಸುಭಾಷಿತ ಎಂಬ ಮೂರು ನಿಜ ರತ್ನಗಳು, ಮೂಢರು ಕಲ್ಲಿನ ತುಂಡುಗಳಿಗೆ ರತ್ನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
ರಚನೆಕಾರರು: ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಚಾಣಕ್ಯ (ಕೌಟಿಲ್ಯ)ನಿಗೆ ಆರೋಪಿತ
ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಜ್ಞಾನ (ನೀತಿ)ದ ಓದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ನಡತೆ ಕುರಿತ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ.
ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?
- ೨ನೇ ಶ್ಲೋಕ "ಗತೇ ಶೋಕೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯೋ" ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಾಳುವ ಕಾಲಾತೀತ ಸಲಹೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತ.
- ಜಲ, ಅನ್ನ, ಸುಭಾಷಿತ ಎಂಬ ಮೂರು ರತ್ನಗಳ ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚಿನದು.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
೨ನೇ ಶ್ಲೋಕದ ಸಲಹೆ ಏನು?
ಕಳೆದುದಕ್ಕೆ ಶೋಕಿಸದೆ, ಮುಂದಿನದಕ್ಕೆ ಚಿಂತಿಸದೆ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಾಳು.
ಭೂಮಿಯ ಮೂರು ರತ್ನಗಳು ಯಾವುವು?
ಜಲ, ಅನ್ನ, ಸುಭಾಷಿತ.
ಇದು ಯಾರಿಗೆ ಆರೋಪಿತ?
ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಚಾಣಕ್ಯನಿಗೆ.
ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯಗಳು