ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ
Chanakya Neethi · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ
ಅನೃತಂ ಸಾಹಸಂ ಮಾಯಾ ಮೂರ್ಖತ್ವಮತಿಲೋಭಿತಾ । ಅಶೌಚತ್ವಂ ನಿರ್ದಯತ್ವಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ದೋಷಾಃ ಸ್ವಭಾವಜಾಃ ॥ 01 ॥
ಭೋಜ್ಯಂ ಭೋಜನಶಕ್ತಿಶ್ಚ ರತಿಶಕ್ತಿರ್ವರಾಂಗನಾ । ವಿಭವೋ ದಾನಶಕ್ತಿಶ್ಚ ನಾಲ್ಪಸ್ಯ ತಪಸಃ ಫಲಂ ॥ 02 ॥
ಯಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ವಶೀಭೂತೋ ಭಾರ್ಯಾ ಛಂದಾನುಗಾಮಿನೀ । ವಿಭವೇ ಯಶ್ಚ ಸಂತುಷ್ಟಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರ್ಗ ಇಹೈವ ಹಿ ॥ 03 ॥
ತೇ ಪುತ್ರಾ ಯೇ ಪಿತುರ್ಭಕ್ತಾಃ ಸ ಪಿತಾ ಯಸ್ತು ಪೋಷಕಃ । ತನ್ಮಿತ್ರಂ ಯತ್ರ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಸಾ ಭಾರ್ಯಾ ಯತ್ರ ನಿರ್ವೃತಿಃ ॥ 04 ॥
ಪರೋಕ್ಷೇ ಕಾರ್ಯಹಂತಾರಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇ ಪ್ರಿಯವಾದಿನಮ್ । ವರ್ಜಯೇತ್ತಾದೃಶಂ ಮಿತ್ರಂ ವಿಷಕುಂಭಂ ಪಯೋಮುಖಂ ॥ 05 ॥
ನ ವಿಶ್ವಸೇತ್ಕುಮಿತ್ರೇ ಚ ಮಿತ್ರೇ ಚಾಪಿ ನ ವಿಶ್ವಸೇತ್ । ಕದಾಚಿತ್ಕುಪಿತಂ ಮಿತ್ರಂ ಸರ್ವಂ ಗುಹ್ಯಂ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್ ॥ 06 ॥
ಮನಸಾ ಚಿಂತಿತಂ ಕಾರ್ಯಂ ವಾಚಾ ನೈವ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್ । ಮಂತ್ರೇಣ ರಕ್ಷಯೇದ್ಗೂಢಂ ಕಾರ್ಯೇ ಚಾಪಿ ನಿಯೋಜಯೇತ್ ॥ 07 ॥
ಕಷ್ಟಂ ಚ ಖಲು ಮೂರ್ಖತ್ವಂ ಕಷ್ಟಂ ಚ ಖಲು ಯೌವನಮ್ । ಕಷ್ಟಾತ್ಕಷ್ಟತರಂ ಚೈವ ಪರಗೇಹನಿವಾಸನಂ ॥ 08 ॥
ಶೈಲೇ ಶೈಲೇ ಚ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಮೌಕ್ತಿಕಂ ನ ಗಜೇ ಗಜೇ । ಸಾಧವೋ ನ ಹಿ ಸರ್ವತ್ರ ಚಂದನಂ ನ ವನೇ ವನೇ ॥ 09 ॥
ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ವಿವಿಧೈಃ ಶೀಲೈರ್ನಿಯೋಜ್ಯಾಃ ಸತತಂ ಬುಧೈಃ । ನೀತಿಜ್ಞಾಃ ಶೀಲಸಂಪನ್ನಾ ಭವಂತಿ ಕುಲಪೂಜಿತಾಃ ॥ 10 ॥
ಮಾತಾ ಶತ್ರುಃ ಪಿತಾ ವೈರೀ ಯಾಭ್ಯಾಂ ಬಾಲಾ ನ ಪಾಠಿತಾಃ । ಸಭಾಮಧ್ಯೇ ನ ಶೋಭಂತೇ ಹಂಸಮಧ್ಯೇ ಬಕೋ ಯಥಾ ॥ 11 ॥
ಲಾಲನಾದ್ಬಹವೋ ದೋಷಾಸ್ತಾಡನೇ ಬಹವೋ ಗುಣಾಃ । ತಸ್ಮಾತ್ಪುತ್ರಂ ಚ ಶಿಷ್ಯಂ ಚ ತಾಡಯೇನ್ನ ತು ಲಾಲಯೇತ್ ॥ 12 ॥
ಶ್ಲೋಕೇನ ವಾ ತದರ್ಧೇನ ತದರ್ಧಾರ್ಧಾಕ್ಷರೇಣ ವಾ । ಅಬಂಧ್ಯಂ ದಿವಸಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದಾನಾಧ್ಯಯನಕರ್ಮಭಿಃ ॥ 13 ॥
ಕಾಂತಾವಿಯೋಗಃ ಸ್ವಜನಾಪಮಾನಂ ಋಣಸ್ಯ ಶೇಷಂ ಕುನೃಪಸ್ಯ ಸೇವಾ । ದಾರಿದ್ರ್ಯಭಾವಾದ್ವಿಮುಖಂ ಚ ಮಿತ್ರಂ ವಿನಾಗ್ನಿನಾ ಪಂಚ ದಹಂತಿ ಕಾಯಂ ॥ 14 ॥
ನದೀತೀರೇ ಚ ಯೇ ವೃಕ್ಷಾಃ ಪರಗೇಹೇಷು ಕಾಮಿನೀ । ಮಂತ್ರಹೀನಾಶ್ಚ ರಾಜಾನಃ ಶೀಘ್ರಂ ನಶ್ಯಂತ್ಯಸಂಶಯಂ ॥ 15 ॥
ಬಲಂ ವಿದ್ಯಾ ಚ ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ಸೈನ್ಯಂ ಬಲಂ ತಥಾ । ಬಲಂ ವಿತ್ತಂ ಚ ವೈಶ್ಯಾನಾಂ ಶೂದ್ರಾಣಾಂ ಪಾರಿಚರ್ಯಕಂ ॥ 16 ॥
ನಿರ್ಧನಂ ಪುರುಷಂ ವೇಶ್ಯಾ ಪ್ರಜಾ ಭಗ್ನಂ ನೃಪಂ ತ್ಯಜೇತ್ । ಖಗಾ ವೀತಫಲಂ ವೃಕ್ಷಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಚಾಭ್ಯಾಗತೋ ಗೃಹಂ ॥ 17 ॥
ಗೃಹೀತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ವಿಪ್ರಾಸ್ತ್ಯಜಂತಿ ಯಜಮಾನಕಮ್ । ಪ್ರಾಪ್ತವಿದ್ಯಾ ಗುರುಂ ಶಿಷ್ಯಾ ದಗ್ಧಾರಣ್ಯಂ ಮೃಗಾಸ್ತಥಾ ॥ 18 ॥
ದುರಾಚಾರೀ ದುರಾದೃಷ್ಟಿರ್ದುರಾವಾಸೀ ಚ ದುರ್ಜನಃ । ಯನ್ಮೈತ್ರೀ ಕ್ರಿಯತೇ ಪುಂಭಿರ್ನರಃ ಶೀಘ್ರಂ ವಿನಶ್ಯತಿ ॥ 19 ॥
ಸಮಾನೇ ಶೋಭತೇ ಪ್ರೀತಿಃ ರಾಜ್ಞಿ ಸೇವಾ ಚ ಶೋಭತೇ । ವಾಣಿಜ್ಯಂ ವ್ಯವಹಾರೇಷು ದಿವ್ಯಾ ಸ್ತ್ರೀ ಶೋಭತೇ ಗೃಹೇ ॥ 20 ॥
ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಬಗ್ಗೆ
ಚಾಣಕ್ಯನೀತಿಯ ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಜೀವನ, ಜನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಕುರಿತ, ಆ ಕಾಲದ ನೇರ ಶೈಲಿಯ ಇಪ್ಪತ್ತು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ನುಡಿಗಳು. ಕಪಟ ಮಿತ್ರರ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ, ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಸಂಗಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ, ತಂದೆತಾಯಿ ಮಕ್ಕಳ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಸಮಾನರಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹ, ರಾಜನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ, ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸದ್ಗೃಹಿಣಿ ಹೀಗೆ ವಸ್ತುಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಶೋಭಿಸುತ್ತವೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ.
ರಚನೆಕಾರರು: ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಚಾಣಕ್ಯನಿಗೆ (ಕೌಟಿಲ್ಯ) ಆರೋಪಿತ
ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ಓದು ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಾಗಿ, ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ.
ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?
- ಎದುರಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಮಾತಾಡಿ ಬೆನ್ನಹಿಂದೆ ಕೆಡುಕು ಮಾಡುವ ಮಿತ್ರನನ್ನು "ಮೇಲೆ ಹಾಲಿರುವ ವಿಷದ ಕೊಡ" ಎನ್ನುವುದು ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ಲೋಕ.
- ಹಳೆಯ ನೀತಿಸಾಹಿತ್ಯದಂತೆ, ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಕುರಿತ ಇದರ ಕೆಲವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅದರ ಕಾಲದವು; ಇಂದು ಅದನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಚಾಣಕ್ಯನೀತಿ ಎಂದರೇನು?
ಜೀವನ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆ ಕುರಿತ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ನುಡಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹ.
ಇದು ಯಾರಿಗೆ ಆರೋಪಿತ?
ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಮಂತ್ರಿ ಚಾಣಕ್ಯ (ಕೌಟಿಲ್ಯ).
ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ?
ಎದುರಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿ ಬೆನ್ನಹಿಂದೆ ಕೆಡುಕು ಮಾಡುವ ಕಪಟ ಮಿತ್ರರ ಬಗ್ಗೆ.
ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯಗಳು