ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
Chanakya Neethi · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ
ನ ಧ್ಯಾತಂ ಪದಮೀಶ್ವರಸ್ಯ ವಿಧಿವತ್ಸಂಸಾರವಿಚ್ಛಿತ್ತಯೇ ಸ್ವರ್ಗದ್ವಾರಕಪಾಟಪಾಟನಪಟುರ್ಧರ್ಮೋಽಪಿ ನೋಪಾರ್ಜಿತಃ । ನಾರೀಪೀನಪಯೋಧರೋರುಯುಗಲಾ ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ ನಾಲಿಂಗಿತಂ ಮಾತುಃ ಕೇವಲಮೇವ ಯೌವನವನಚ್ಛೇದೇ ಕುಠಾರಾ ವಯಂ ॥ 01 ॥
ಜಲ್ಪಂತಿ ಸಾರ್ಧಮನ್ಯೇನ ಪಶ್ಯಂತ್ಯನ್ಯಂ ಸವಿಭ್ರಮಾಃ । ಹೃದಯೇ ಚಿಂತಯಂತ್ಯನ್ಯಂ ನ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮೇಕತೋ ರತಿಃ ॥ 02 ॥
ಯೋ ಮೋಹಾನ್ಮನ್ಯತೇ ಮೂಢೋ ರಕ್ತೇಯಂ ಮಯಿ ಕಾಮಿನೀ । ಸ ತಸ್ಯಾ ವಶಗೋ ಭೂತ್ವಾ ನೃತ್ಯೇತ್ ಕ್ರೀಡಾಶಕುಂತವತ್ ॥ 03 ॥
ಕೋಽರ್ಥಾನ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ಗರ್ವಿತೋ ವಿಷಯಿಣಃ ಕಸ್ಯಾಪದೋಽಸ್ತಂ ಗತಾಃ ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ ಕಸ್ಯ ನ ಖಂಡಿತಂ ಭುವಿ ಮನಃ ಕೋ ನಾಮ ರಾಜಪ್ರಿಯಃ । ಕಃ ಕಾಲಸ್ಯ ನ ಗೋಚರತ್ವಮಗಮತ್ ಕೋಽರ್ಥೀ ಗತೋ ಗೌರವಂ ಕೋ ವಾ ದುರ್ಜನದುರ್ಗಮೇಷು ಪತಿತಃ ಕ್ಷೇಮೇಣ ಯಾತಃ ಪಥಿ ॥ 04 ॥
ನ ನಿರ್ಮಿತೋ ನ ಚೈವ ನ ದೃಷ್ಟಪೂರ್ವೋ ನ ಶ್ರೂಯತೇ ಹೇಮಮಯಃ ಕುರಂಗಃ । ತಥಾಽಪಿ ತೃಷ್ಣಾ ರಘುನಂದನಸ್ಯ ವಿನಾಶಕಾಲೇ ವಿಪರೀತಬುದ್ಧಿಃ ॥ 05 ॥
ಗುಣೈರುತ್ತಮತಾಂ ಯಾತಿ ನೋಚ್ಚೈರಾಸನಸಂಸ್ಥಿತಾಃ । ಪ್ರಾಸಾದಶಿಖರಸ್ಥೋಽಪಿ ಕಾಕಃ ಕಿಂ ಗರುಡಾಯತೇ ॥ 06 ॥
ಗುಣಾಃ ಸರ್ವತ್ರ ಪೂಜ್ಯಂತೇ ನ ಮಹತ್ಯೋಽಪಿ ಸಂಪದಃ । ಪೂರ್ಣೇಂದುಃ ಕಿಂ ತಥಾ ವಂದ್ಯೋ ನಿಷ್ಕಲಂಕೋ ಯಥಾ ಕೃಶಃ ॥ 07 ॥
ಪರೈರುಕ್ತಗುಣೋ ಯಸ್ತು ನಿರ್ಗುಣೋಽಪಿ ಗುಣೀ ಭವೇತ್ । ಇಂದ್ರೋಽಪಿ ಲಘುತಾಂ ಯಾತಿ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಖ್ಯಾಪಿತೈರ್ಗುಣೈಃ ॥ 08 ॥
ವಿವೇಕಿನಮನುಪ್ರಾಪ್ತಾ ಗುಣಾ ಯಾಂತಿ ಮನೋಜ್ಞತಾಮ್ । ಸುತರಾಂ ರತ್ನಮಾಭಾತಿ ಚಾಮೀಕರನಿಯೋಜಿತಂ ॥ 09 ॥
ಗುಣೈಃ ಸರ್ವಜ್ಞತುಲ್ಯೋಽಪಿ ಸೀದತ್ಯೇಕೋ ನಿರಾಶ್ರಯಃ । ಅನರ್ಘ್ಯಮಪಿ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಹೇಮಾಶ್ರಯಮಪೇಕ್ಷತೇ ॥ 10 ॥
ಅತಿಕ್ಲೇಶೇನ ಯದ್ದ್ರವ್ಯಮತಿಲೋಭೇನ ಯತ್ಸುಖಮ್ । ಶತ್ರೂಣಾಂ ಪ್ರಣಿಪಾತೇನ ತೇ ಹ್ಯರ್ಥಾ ಮಾ ಭವಂತು ಮೇ ॥ 11 ॥
ಕಿಂ ತಯಾ ಕ್ರಿಯತೇ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ಯಾ ವಧೂರಿವ ಕೇವಲಾ । ಯಾ ತು ವೇಶ್ಯೇವ ಸಾಮಾನ್ಯಾ ಪಥಿಕೈರಪಿ ಭುಜ್ಯತೇ ॥ 12 ॥
ಧನೇಷು ಜೀವಿತವ್ಯೇಷು ಸ್ತ್ರೀಷು ಚಾಹಾರಕರ್ಮಸು । ಅತೃಪ್ತಾಃ ಪ್ರಾಣಿನಃ ಸರ್ವೇ ಯಾತಾ ಯಾಸ್ಯಂತಿ ಯಾಂತಿ ಚ ॥ 13 ॥
ಕ್ಷೀಯಂತೇ ಸರ್ವದಾನಾನಿ ಯಜ್ಞಹೋಮಬಲಿಕ್ರಿಯಾಃ । ನ ಕ್ಷೀಯತೇ ಪಾತ್ರದಾನಮಭಯಂ ಸರ್ವದೇಹಿನಾಂ ॥ 14 ॥
ತೃಣಂ ಲಘು ತೃಣಾತ್ತೂಲಂ ತೂಲಾದಪಿ ಚ ಯಾಚಕಃ । ವಾಯುನಾ ಕಿಂ ನ ನೀತೋಽಸೌ ಮಾಮಯಂ ಯಾಚಯಿಷ್ಯತಿ ॥ 15 ॥
ವರಂ ಪ್ರಾಣಪರಿತ್ಯಾಗೋ ಮಾನಭಂಗೇನ ಜೀವನಾತ್ । ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗೇ ಕ್ಷಣಂ ದುಃಖಂ ಮಾನಭಂಗೇ ದಿನೇ ದಿನೇ ॥ 16 ॥
ಪ್ರಿಯವಾಕ್ಯಪ್ರದಾನೇನ ಸರ್ವೇ ತುಷ್ಯಂತಿ ಜಂತವಃ । ತಸ್ಮಾತ್ತದೇವ ವಕ್ತವ್ಯಂ ವಚನೇ ಕಾ ದರಿದ್ರತಾ ॥ 17 ॥
ಸಂಸಾರಕಟುವೃಕ್ಷಸ್ಯ ದ್ವೇ ಫಲೇಽಮೃತೋಪಮೇ । ಸುಭಾಷಿತಂ ಚ ಸುಸ್ವಾದು ಸಂಗತಿಃ ಸಜ್ಜನೇ ಜನೇ ॥ 18 ॥
ಜನ್ಮ ಜನ್ಮ ಯದಭ್ಯಸ್ತಂ ದಾನಮಧ್ಯಯನಂ ತಪಃ । ತೇನೈವಾಽಭ್ಯಾಸಯೋಗೇನ ದೇಹೀ ಚಾಭ್ಯಸ್ಯತೇ ಪುನಃ ॥ 19 ॥
ಪುಸ್ತಕಸ್ಥಾ ತು ಯಾ ವಿದ್ಯಾ ಪರಹಸ್ತಗತಂ ಧನಮ್ । ಕಾರ್ಯಕಾಲೇ ಸಮುತ್ಪನ್ನೇ ನ ಸಾ ವಿದ್ಯಾ ನ ತದ್ಧನಂ ॥ 20 ॥
ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಬಗ್ಗೆ
ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಚಾಣಕ್ಯ (ಕೌಟಿಲ್ಯ)ನಿಗೆ ಆರೋಪಿತ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಸೂಕ್ತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಚಾಣಕ್ಯನೀತಿಯ ಹದಿನಾರನೇ ಅಧ್ಯಾಯ. ವ್ಯರ್ಥ ಜೀವನದ ವಿಷಾದದಿಂದ ಆರಂಭ: ಸಂಸಾರಬಂಧ ಕಡಿಯಲು ಈಶ್ವರಪಾದ ಧ್ಯಾನಿಸದ, ಸ್ವರ್ಗದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವ ಧರ್ಮ ಗಳಿಸದವನು ತಾಯಿಯ ಯೌವನಕ್ಕೆ ಕೊಡಲಿಯಾದ ಅಷ್ಟೇ. ಇದರ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಉನ್ನತ ಆಸನದಿಂದಲ್ಲ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಹಿರಿಮೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಮಧುರ ಮಾತು ದಾನಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ; ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯೆ ಪರರ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಧನ ಅಗತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
ರಚನೆಕಾರರು: ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಚಾಣಕ್ಯ (ಕೌಟಿಲ್ಯ)ನಿಗೆ ಆರೋಪಿತ
ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಜ್ಞಾನ (ನೀತಿ)ದ ಓದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ನಡತೆ ಕುರಿತ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ.
ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?
- ೨೦ನೇ ಶ್ಲೋಕ "ಪುಸ್ತಕಸ್ಥಾ ತು ಯಾ ವಿದ್ಯಾ" ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತ: ವಿದ್ಯೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರಬೇಕು.
- ಚಾಣಕ್ಯನೀತಿಯ ಕೆಲವು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಅವುಗಳ ಕಾಲದ ಮನೋಭಾವ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ; ಇಂದು ಅದನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಚಾಣಕ್ಯನೀತಿ ಯಾರಿಗೆ ಆರೋಪಿತ?
ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಚಾಣಕ್ಯ (ಕೌಟಿಲ್ಯ)ನಿಗೆ.
ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಏನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ?
ಪುಸ್ತಕದ ವಿದ್ಯೆ ಪರರ ಕೈಯ ಧನ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಂತೆ ಹಿರಿಮೆ ಯಾವುದರಿಂದ?
ಉನ್ನತ ಆಸನದಿಂದಲ್ಲ, ಗುಣಗಳಿಂದ.
ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯಗಳು