ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ಪಂಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
Chanakya Neethi · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ
ಯಸ್ಯ ಚಿತ್ತಂ ದ್ರವೀಭೂತಂ ಕೃಪಯಾ ಸರ್ವಜಂತುಷು । ತಸ್ಯ ಜ್ಞಾನೇನ ಮೋಕ್ಷೇಣ ಕಿಂ ಜಟಾಭಸ್ಮಲೇಪನೈಃ ॥ 01 ॥
ಏಕಮಪ್ಯಕ್ಷರಂ ಯಸ್ತು ಗುರುಃ ಶಿಷ್ಯಂ ಪ್ರಬೋಧಯೇತ್ । ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ನಾಸ್ತಿ ತದ್ದ್ರವ್ಯಂ ಯದ್ದತ್ತ್ವಾ ಸೋಽನೃಣೀ ಭವೇತ್ ॥ 02 ॥
ಖಲಾನಾಂ ಕಂಟಕಾನಾಂ ಚ ದ್ವಿವಿಧೈವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ । ಉಪಾನನ್ಮುಖಭಂಗೋ ವಾ ದೂರತೋ ವಾ ವಿಸರ್ಜನಂ ॥ 02 ॥
ಕುಚೈಲಿನಂ ದಂತಮಲೋಪಧಾರಿಣಂ ಬಹ್ವಾಶಿನಂ ನಿಷ್ಠುರಭಾಷಿಣಂ ಚ । ಸೂರ್ಯೋದಯೇ ಚಾಸ್ತಮಿತೇ ಶಯಾನಂ ವಿಮುಂಚತಿ ಶ್ರೀರ್ಯದಿ ಚಕ್ರಪಾಣಿಃ ॥ 04 ॥
ತ್ಯಜಂತಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಧನೈರ್ವಿಹೀನಂ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ದಾರಾಶ್ಚ ಸುಹೃಜ್ಜನಾಶ್ಚ । ತಮರ್ಥವಂತಂ ಪುನರಾಶ್ರಯಂತಿ ಅರ್ಥೋ ಹಿ ಲೋಕೇ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯ ಬಂಧುಃ ॥ 05 ॥
ಅನ್ಯಾಯೋಪಾರ್ಜಿತಂ ದ್ರವ್ಯಂ ದಶ ವರ್ಷಾಣಿ ತಿಷ್ಠತಿ । ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಚೈಕಾದಶೇ ವರ್ಷೇ ಸಮೂಲಂ ತದ್ವಿನಶ್ಯತಿ ॥ 06 ॥
ಅಯುಕ್ತಂ ಸ್ವಾಮಿನೋ ಯುಕ್ತಂ ಯುಕ್ತಂ ನೀಚಸ್ಯ ದೂಷಣಮ್ । ಅಮೃತಂ ರಾಹವೇ ಮೃತ್ಯುರ್ವಿಷಂ ಶಂಕರಭೂಷಣಂ ॥ 07 ॥
ತದ್ಭೋಜನಂ ಯದ್ದ್ವಿಜಭುಕ್ತಶೇಷಂ ತತ್ಸೌಹೃದಂ ಯತ್ಕ್ರಿಯತೇ ಪರಸ್ಮಿನ್ । ಸಾ ಪ್ರಾಜ್ಞತಾ ಯಾ ನ ಕರೋತಿ ಪಾಪಂ ದಂಭಂ ವಿನಾ ಯಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಧರ್ಮಃ ॥ 08 ॥
ಮಣಿರ್ಲುಂಠತಿ ಪಾದಾಗ್ರೇ ಕಾಚಃ ಶಿರಸಿ ಧಾರ್ಯತೇ । ಕ್ರಯವಿಕ್ರಯವೇಲಾಯಾಂ ಕಾಚಃ ಕಾಚೋ ಮಣಿರ್ಮಣಿಃ ॥ 09 ॥
ಅನಂತಶಾಸ್ತ್ರಂ ಬಹುಲಾಶ್ಚ ವಿದ್ಯಾಃ ಸ್ವಲ್ಪಶ್ಚ ಕಾಲೋ ಬಹುವಿಘ್ನತಾ ಚ । ಯತ್ಸಾರಭೂತಂ ತದುಪಾಸನೀಯಾಂ ಹಂಸೋ ಯಥಾ ಕ್ಷೀರಮಿವಾಂಬುಮಧ್ಯಾತ್ ॥ 10 ॥
ದೂರಾಗತಂ ಪಥಿ ಶ್ರಾಂತಂ ವೃಥಾ ಚ ಗೃಹಮಾಗತಮ್ । ಅನರ್ಚಯಿತ್ವಾ ಯೋ ಭುಂಕ್ತೇ ಸ ವೈ ಚಾಂಡಾಲ ಉಚ್ಯತೇ ॥ 11 ॥
ಪಠಂತಿ ಚತುರೋ ವೇದಾಂಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಾಣ್ಯನೇಕಶಃ । ಆತ್ಮಾನಂ ನೈವ ಜಾನಂತಿ ದರ್ವೀ ಪಾಕರಸಂ ಯಥಾ ॥ 12 ॥
ಧನ್ಯಾ ದ್ವಿಜಮಯೀ ನೌಕಾ ವಿಪರೀತಾ ಭವಾರ್ಣವೇ । ತರಂತ್ಯಧೋಗತಾಃ ಸರ್ವೇ ಉಪರಿಷ್ಠಾಃ ಪತಂತ್ಯಧಃ ॥ 13 ॥
ಅಯಮಮೃತನಿಧಾನಂ ನಾಯಕೋಽಪ್ಯೋಷಧೀನಾಂ ಅಮೃತಮಯಶರೀರಃ ಕಾಂತಿಯುಕ್ತೋಽಪಿ ಚಂದ್ರಃ । ಭವತಿವಿಗತರಶ್ಮಿರ್ಮಂಡಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಭಾನೋಃ ಪರಸದನನಿವಿಷ್ಟಃ ಕೋ ಲಘುತ್ವಂ ನ ಯಾತಿ ॥ 14 ॥
ಅಲಿರಯಂ ನಲಿನೀದಲಮಧ್ಯಗಃ ಕಮಲಿನೀಮಕರಂದಮದಾಲಸಃ । ವಿಧಿವಶಾತ್ಪರದೇಶಮುಪಾಗತಃ ಕುಟಜಪುಷ್ಪರಸಂ ಬಹು ಮನ್ಯತೇ ॥ 15 ॥
ಪೀತಃ ಕ್ರುದ್ಧೇನ ತಾತಶ್ಚರಣತಲಹತೋ ವಲ್ಲಭೋ ಯೇನ ರೋಷಾ ದಾಬಾಲ್ಯಾದ್ವಿಪ್ರವರ್ಯೈಃ ಸ್ವವದನವಿವರೇ ಧಾರ್ಯತೇ ವೈರಿಣೀ ಮೇ । ಗೇಹಂ ಮೇ ಛೇದಯಂತಿ ಪ್ರತಿದಿವಸಮುಮಾಕಾಂತಪೂಜಾನಿಮಿತ್ತಂ ತಸ್ಮಾತ್ಖಿನ್ನಾ ಸದಾಹಂ ದ್ವಿಜಕುಲನಿಲಯಂ ನಾಥ ಯುಕ್ತಂ ತ್ಯಜಾಮಿ ॥ 16 ॥
ಬಂಧನಾನಿ ಖಲು ಸಂತಿ ಬಹೂನಿ ಪ್ರೇಮರಜ್ಜುಕೃತಬಂಧನಮನ್ಯತ್ । ದಾರುಭೇದನಿಪುಣೋಽಪಿ ಷಡಂಘ್ರಿ- ರ್ನಿಷ್ಕ್ರಿಯೋ ಭವತಿ ಪಂಕಜಕೋಶೇಃ ॥ 17 ॥
ಛಿನ್ನೋಽಪಿ ಚಂದನ ತರುರ್ನ ಜಹಾತಿ ಗಂಧಂ ವೃದ್ಧೋಽಪಿ ವಾರಣಪತಿ-ರ್ನಜಹಾತಿ ಲೀಲಾಮ್ । ಹಂತ್ರಾರ್ಪಿತೋ ಮಧುರತಾಂ ನ ಜಹಾತಿ ಚೇಕ್ಷುಃ ಕ್ಷೀಣೋಽಪಿ ನ ತ್ಯಜತಿ ಶಿಲಗುಣಾನ್ ಕುಲೀನಃ ॥ 18 ॥
ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ಪಂಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಬಗ್ಗೆ
ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿಯ ೧೫ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ; ವಿವೇಕದ ಬದುಕಿನ ಕುರಿತ ಸಣ್ಣ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಚಾಣಕ್ಯನಿಗೆ ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಕರಗುವ ಹೃದಯದವನಿಗೆ ಜಟೆ, ಭಸ್ಮ ಅಥವಾ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಕತ್ತರಿಸಿದರೂ ಪರಿಮಳ ಬಿಡದ ಶ್ರೀಗಂಧದ ಮರದ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ: ಸಜ್ಜನ ಎಂತಹ ಕಷ್ಟದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
ರಚನೆಕಾರರು: ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಚಾಣಕ್ಯನಿಗೆ ಆರೋಪಿತ
ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ನೀತಿ (ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ವಿವೇಕ) ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಓದಿನಲ್ಲಿ.
ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?
- ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯ ಕೃತಿ; ಆದರೂ ಎರಡೂ ಚಾಣಕ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
- ಅದರ ಅನೇಕ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಶ್ರೀಗಂಧ, ಕಬ್ಬು, ಆನೆ ಮೊದಲಾದ ದಿನನಿತ್ಯದ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ನೀತಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಬರೆದವರು ಯಾರು?
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಚಾಣಕ್ಯನಿಗೆ (ಕೌಟಿಲ್ಯ) ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆ?
ಹೊರಗಿನ ಪವಿತ್ರತೆಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಗಿಂತ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಕರುಣೆ ಮುಖ್ಯ.
ಶ್ರೀಗಂಧದ ಚಿತ್ರ ಏನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ?
ಸಜ್ಜನ ಕಷ್ಟದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯಗಳು